امامت و فلسفه خلقت صفحه 292

1- 963. خلیفه عبدالحکیم، عرفان مولوی، ص 109.

2- 964. لاهوری، کلیات اشعار فارسی، ص 251.

3- 965. همان، ص 279.

4- 966. قیصری، شرح فصوص الحکم، ص 1148؛ ابن ترکه، تمهیدالقواعد، ص 172.

5- 967. جامی، نقد النصوص، ص 20.

اسد اللَّه در وجود آمد

در پس پرده هرچه بود، آمد

در این تجلی، چیزی در پس پرده نمانده؛ جز مقام غیب یا ذات، که همان مقام غیب الغیوب است.

چو آدم را فرستادیم بیرون جمال خویش در صحرا نهادیم.(1)

و چون مظهر جامع الهی است، واسطه جمیع فیوضات الهیه و مواهب ربوبی به ماسوی است.(2)

گفتار سوم: ضرورت مستمر وجود انسان کامل در پهنه هستی

ضرورت مستمر وجود انسان کامل در پهنه هستی

مباحث انسان کامل، از دو زاویه قابل طرح است؛ یکی از ناحیه عرفان عملی، که راه های رسیدن به مقامات عالی تر و نزدیک شدن به انسان کامل را بیان، و در عمل پیاده می کند؛ یعنی نگاه به قوس صعود است، و به عبارتی: "انسان کامل توصیه ای" (توصیه ها و راه کارهای رسیدن به سعادت و مقامات عالی) و یکی از نگاه های عرفان نظری که با نگاه به قوس نزول و صدور آفرینش، به تبین جایگاه وجودی انسان کامل می پردازد. به عبارتی انسان کامل توصیفی، محور بحث نگاه دوم است، تا در سایه آن، جایگاه امام به عنوان انسان کامل در هستی و کیفیت خلقت ترسیم شود.

در این برداشت، هدف ذاتی و اساسی از خلقت انسان کامل، اصلاح جامعه و اموری که در دایره تکوین است، نمی باشد؛ بلکه هرچند همه مخلوقات، به ویژه جامعه بشری از نعمت وجود او بهره مند می شوند، غرض از خلقت او، همانا ظهور تام خالق است، و این مطابق با همان تفسیر است که می فرماید: "خلقت الأشیاء لأجلک وخلقتک لأجلی"(3) و "لا یسعنی أرضی ولا سمائی؛ بل یسعنی قلب عبدی المؤمن".(4)

اثبات مستمر وجود انسان کامل، که در فرهنگ عرفانی مطرح است،