امامت و فلسفه خلقت صفحه 293

1- 968. دینانی، انسان کامل، ص 14.

2- 969. انسان کامل از دیدگاه امام خمینی رحمه الله، ص 64.

3- 970. حر عاملی، الجواهر السنیه، ص 361؛ امام خمینی رحمه الله، اربعین حدیث، ص 48.

4- 971. احسائی، عوالی اللئالی، ص 714؛ امام خمینی رحمه الله، اربعین حدیث، ص 47.

پشتوانه و دلایل زیادی دارد که نخست، به بیان و بررسی مهم ترین و معروف ترین آن ها پرداخته می شود؛ آن گاه بیان کوتاهی از دیگر دلایل و شواهدی که می توانند مدعا را ثابت کنند، آورده می شود.

قابل ذکر است که عرفان نظری، توجّه و اهتمام زیادی نسبت به اثبات و تبیین انسان کامل دارد، تا آن جا که اساس عرفان دو رکن است: یکی بیان توحید و دیگری بیان موحّد (انسان کامل).(1)

یکی از مهم ترین راه های اثبات انسان کامل در عرفان نظری، تبیین و تحلیل چینش هستی است. محور دستگاه هستی شناسی عرفانی، وحدت شخصی جهان هستی است؛ به این معنی که در همه هستی، تنها یک وجود است و غیر آن، تجلّیات آن می باشد.

منبسط بودیم و یک گوهر همه

بی سر و بی پا بُدیم آن سر همه

یک گهر بودیم هم چون آفتاب

بی گره و صاف هم چون آب

در این میان، تنها انسان کامل آیینه تمام نما و مظهر تمام اسما و صفات آن وجود یگانه است. ناگفته پیداست که فهم درست معنای انسان کامل و جایگاه وجودی او در نظام هستی و آوردن دلیل علمی آن، با شناخت توحید و شؤونات آن گره خورده است، تا آن جا که پاسخ این پرسش، که چرا انسان کامل باشد؟ برگشت به این پرسش دارد که: انتشار و پیدایش کثرات از وجود یگانه چگونه بوده است؟

از سوی دیگر، اثبات پیش فرض ها و پاسخ درست به شبهات احتمالی، ضرورت طرح مباحث توحید و چینش هستی را از دید عرفانی - هرچند بسیار کوتاه - آشکار می سازد؛ از این رو، پیش از آوردن استدلال و ضرورت وجود انسان کامل، به گزارش کوتاهی از هستی شناسی توحیدی عرفانی ارایه شد.

برهان اول: همه عالم مظهر و جلوه حق هستند، مظهریت هر شی ء، محدود به حدود آن است. عالم عقل، تنها اسمای تنزیهی حق سبحانه را