امامت و فلسفه خلقت صفحه 299

1- 986. نصری، فلسفه آفرینش، ص 133.

2- 987. جندی، شرح فصوص الحکم، ص 189؛ جامی، نقدالنصوص، ص 93.

3- 988. ر.ک: مجله تخصصی کلام اسلامی، لطیفی، مقاله امام قلب امت، ج 47، ص 146.

ایجاد مظهری که توان ارائه مقام جمع و تفصیل را داشته باشد، نیاز به انبعاث دیگر است (انسان کامل).

برهان فوق، ضرورت وجود مظهری را ثابت می کند، که از یک سو، جنبه عنصری و طبیعی دارد و مصداق "یأکل الطعام ویمشی فی الأسواق" است و از دیگر سو، جنبه آسمانی دارد و مصداق "دنی فتدلّی فکان قاب قوسین أو أدنی" است.

از سویی، ظهور اسم «لیس کمثله شی ء»، از آن جهت که همواره خواهان مظهر است و تنها مظهر آن همان کون جامع (انسان کامل) است و با ارتحال انسان کامل، از نشأت شهادت به غیب و وفات عنصری آن، بعضی از مراتب آن کون جامع از ظهور به بطون و از شهادت به غیب مستور می شود؛ لذا با غروب هر انسان کاملی، طلوع انسان کامل دیگر آغاز می گردد؛ "ألا إنّ مثل آل محمد کمثل نجوم السماء إذا هوی نجم طلع نجم".(1)

خلاصه دلیل: هریک از مخلوقات، مظهر و جلوه اسم یا اسمای الهی اند و هر چیز، به محدودیت و اندازه خودش، آینه ای برای نمایش اسمای الهی است. عالم عقل، تنها اسمای تنزیهی حق سبحانه را جلوه می دهد، عالم ماده، اسمای تشبیهی او را و عالم مثال...؛ هرچند خداوند خود را در ذات خود می بیند و شاهد و مشهود است؛ اما جلاء (در خود دیدن)، غیر از استجلاء (خود را در غیر دیدن) است. صاحب کمال، به کمالات خود علم دارد؛ ولی در آینه دیدن، لذت دیگر دارد.(2)

پس در آفرینش، آینه هایی هستند؛ ولی تمام نما نیستند، و به مظهر و آینه ای نیاز است که نشان دهنده همه اسما و صفات باشد. این همان انسان کامل است که از سویی، جنبه عنصری و طبیعی دارد و مصداق «یأکل الطعام ویمشی فی الأسواق»(3) است و از سوی دیگر، جنبه آسمانی دارد و مصداق «دنی فتدلّی فکان قاب قوسین أو أدنی»(4) است.