امامت و فلسفه خلقت صفحه 301

1- 993. یثربی؛ فلسفه امامت، ص 225.

2- 994. نصری، فلسفه آفرینش، ص 231؛ جعفری، شریعه خرد، ص 61.

آن ها جریان دارد؛ مانند تقابل و تضادّ صفات جمال با صفات جلال.

مثلاً آنچه از صفت رحیم و رحمان برمی آید، لطف و رحمت است و از صفت قهار، قهر و غضب برمی آید، اقتضای صفت محیی، حیات و نشاط و سرزندگی است؛ اما اقتضای صفت ممیت، مرگ و فنا و وفات است.

از طرف دیگر، لازمه ظهور حکم هر اسمی، استتار و بطون حکم اسم دیگر است، هر اسم حق، براساس ظهور حکمش، برای خود دولتی دارد که این دولت با غلبه و ظهور اسم دیگر، از صحنه پنهان می گردد.

پیدایش، دوام و فنای حقایق و حوادث، در ادوار و اکوان و همین طور تبدل شرایع و سنن و ظهور و سقوط جوامع و دولت ها، همه براین اساس توجیه می شوند.(1)

بنابراین، تضادّ در عالم اسما و صفات، به مظاهر علمی و عینی آن ها هم سرایت خواهد کرد؛ لذا سراسر هستی، از عالم اسما و صفات گرفته تا جهان محسوس و مادّی، همه درگیر تضادّ و تخاصم خواهند بود.

به دلیل همین تضادّ و تخاصم، نظام هستی به یک حاکم عادل نیاز خواهد داشت، تا بر این حقایق متضادّ حکومت کرده و نظام عدل را در میان آن ها برقرار سازد و این همان مظهر اسم (اللَّه) یعنی خلیفه است.(2)

برهان سوم: دلیل پیشین ناظر به سرّ پیدایش عالم و آدم بود؛ یعنی پاسخی به این پرسش که: چرا جهان و انسان کامل موجود شد؟ دلیل حاضر، بیشتر به استمرار آفرینش توجه دارد؛ یعنی همان گونه که پیدایش جهان، طفیل وجود انسان کامل بود، پایداری و نگهداری آن نیز، طفیل استمرار وجود انسان کامل است؛ پس برای برقراری جهان، وجود انسان کامل، همواره لازم است.

انسان کامل، دارای شؤون و وظایفی است؛ مانند: رسالت، نبوّت، امامت، ولایت و...، مدار رسالت و نبوت، بر نیازمندی های ملکی و پایان پذیر؛ مانند: