امامت و فلسفه خلقت صفحه 309

این که کسی مرا بشناسد و معروف احدی شوم؛ پس باید گفت: شناسایی خلق ذات مقدس او را، غایت ایجاد و نتیجه خلقت نیست و اگر کسی هم او را نشناسد، هرآینه غایت و مقصود از خلقت و ایجاد حاصل است.(1)

فصل سوم: نقش انسان کامل در خلقت

از بررسی ادلّه لزوم و ضرورت وجود انسان کامل در پهنه هستی، مهم ترین نتیجه ای که به دست می آید، این است که؛ انسان کامل نخستین مخلوق و نخستین صادر است، او واسطه فیض الهی و زمینه ساز پیدایش دیگر موجودات است، استمرار وجود او، مایه استمرار موجودات است، خلقت او، تأمین کننده اهداف الهی است، حضور و تلاش او، انسان ها را به سر حدّ کمال می رساند؛ پس فلسفه و نقش و جایگاه چنین موجودی در نظام خلقت کاملاً مشهود است که؛

اوّلاً: او سرسلسله همه موجودات امکانی است.

ثانیاً: خلقت دیگر موجودات پس از او و طفیل او است.

ثالثاً: او تأمین کننده هدف خلقت است.

رابعاً: او مایه استمرار موجودات امکانی است.

خامساً: او نخستین تجلّی است و نمودار شدن وجود به واسطه او است.(2)

ملّا صدرا پس از مستدلّ ساختن اصل لزوم واسطه در امر خلقت، می گوید: این واسطه که باید سررشته در هر دو سوی حقی و خلقی داشته باشد، همانا انسان کامل کبیر و صغیر است.(3) در جای دیگر می گوید: فلاتقوم الأرض ومن فیها لحظه إلّا بوجود الإنسان الکامل.(4)