امامت و فلسفه خلقت صفحه 310

1- 1023. فرغانی، مشارق الدراری، صص 484 و 645؛ صدر الدین شیرازی، أجوبه المسائل {رسایل فلسفی} صص 48 - 19.

2- 1024. حسن زاده آملی، انسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه، صص 58 - 57.

3- 1025. صدرالدین شیرازی، تفسیر القرآن الکریم، ج 2، ص 302.

4- 1026. صدرالدین شیرازی، شرح اصول کافی، ج 2، ص 502.

فیض کاشانی می گوید: الإنسان الکامل غرض الخلقه؛ اعلم أنّ الغایه القصوی والفائده العظمی من إیجاد العالم الحسّی إنّما هی خلقه الإنسان، وغایه الخلقه الإنسان بلوغه إلی أقصی درجه الکمال واتّصاله بالملأ الأعلی ومعرفته للمعبود الحق والعبودیه الکامله له - عزّوجلّ - کما قال سبحانه: "وما خلقت الجنّ والإنس إلّا لیعبدون" فخلقه سائر الکائنات، من الجمادات والنباتات والحیوانات، إنّما هی لضروره تعیش الإنسان واستخدامه إیاها وانتفاعه بها... والدلیل علی أنّ الإنسان، هو الغرض الأصلی من بین الکائنات، تسخیر اللَّه - عزّوجلّ - کما قال: "وسخّر لکم ما فی السموات وما فی الأرض"؛ فملائکه المدبّرون الخادمون له، مسخّرون لأجله، مطیعون له...؛ فالغرض الأصلی من خلق الموجودات مطلقاً، إنّما هو وجود الإنسان الکامل الّذی هو خلیفه اللَّه، کما أشیر إلیه فی الحدیث القدسی" یابن آدم خلقتک لأجلی".(1)

جمع صور عالم هستی از ذرّه تا ملائک، استعداد و صلاحیت وساطت بین حضرت لایتناهی و فوق آن را با عالم ملک و شهادت ندارد؛ مگر انسان کامل به وسیله او، فیض هستی از خداوند یکتا به دیگر ممکنات می رسد. او برزخ جامع و با حقایق ملکوت و دقایق ناسوت متصل است.(2)

حاجی سبزواری با بیان مشروح ثابت می کند که: نخستین صادر و نخستین مخلوق، عقل کلی، عقل اول، حقیقت محمدیه، مشیئت، وجود منبسط، قلم اعلی و... است. همه این عناوین، حکایت از یک مصداق می کند وآن نور