امامت و فلسفه خلقت صفحه 312

1- 1029. حاجی سبزواری، اسرار الحکم، صص 495 - 456، با تلخیص.

2- 1030. قیصری، شرح فصوص الحکم، ص 95.

3- 1031. کیاشمشکی، ولایت در عرفان، ص 198، به نقل از تعلیقه بر مصباح الانس، ص 234.

4- 1032. کیاشمشکی، ولایت در عرفان، ص 199، به نقل از مصباح الولایه، ص 45.

5- 1033. کیاشمشکی، ولایت در عرفان، ص 223، به نقل از تعلیقه بر مصباح الانس، ص 259.

6- 1034. جوادی آملی، تفسیر موضوعی، ج 6، ص 144.

خداوند است که هم عقل اول و هم امر واحد الهی است و حضرت محمدصلی الله علیه وآله وسلم اوّل صادر، اوّل ظاهر است.(1)

حلقه تکمیل این بحث، تطبیق دو مفهوم انسان کامل خلیفه الهی و امام علیه السلام است؛ یعنی موجودی که به نام انسان کامل در عرصه عرفان بحث شد، همان حجت الهی و امام است. این مهم از راه شناخت، بررسی وظایف و ویژگی های انسان کامل و امام ثابت می شود.

فصل چهارم: تطبیق انسان کامل بر امام

فصل چهارم: تطبیق انسان کامل بر امام

تا این جا، اصل لزوم و وجود مستمر انسان کامل، برهانی شد. اکنون مدعا این است که چنین وجودی، همان امام و پیشوای الهی است که شرع مقدس بر وجود مستمر او در پهنه هستی اصرار دارد و تمام ادیان الهی بر اصل وجود آن اتفاق دارند.

در نوشته های پیشین، گفته شد که: مراد از وجود مستمر امام، اعمّ از نبی، رسول، امام و جانشین پیامبران است؛ یعنی مدعای نخست، اثبات وجود پیشوای الهی در طول حیات بشری و نیاز و اضطرار مردمان به او است؛ بنابراین برای اثبات یگانگی این دو حقیقت، ابتدا در پرتوی قرآن و احادیث، سیما، وظایف و ویژگی های پیشوای الهی ترسیم می شود و پس از آن، سیمای انسان کامل، وظایف و ویژگی های او با مطالعه متون عرفانی و حکمت متعالیه ترسیم می شود، تا به خوبی روشن شود که این دو حقیقت، یک وجودند یا دو وجود؟

انسان کامل که در فرهنگ تصوف اصیل و عرفان اسلامی مطرح است، وجودی با خصوصیات و مقامات ویژه ای است که تنها در فرهنگ دینی اهل بیت در قالب نبی، ولی و امام مصداق پیدا می کند و آن جا نقطه تلاقی این دو اندیشه است. شیعه اهل بیت علیهم السلام برای امام، وظایف، مقامات و مراتب وجودی را می شناسد که هرگز تعطیل بردار و قابل واگذاری نیست. آن ها مانند