امامت و فلسفه خلقت صفحه 324

1- 1114. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 23، ص 105.

2- 1115. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 179، کتاب الحجه.

3- 1116. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 481، باب 45؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ج 2، ص 603.

4- 1117. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 278؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ج 2، ص 600.

5- 1118. نهج البلاغه؛ خطبه 92.

6- 1119. نهج البلاغه؛ خطبه 104.

7- 1120. سوره سجده، آیه 24.

8- 1121. کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 481، باب 45؛ شیخ صدوق، کمال الدین، ج 2، ص 605.

9- 1122. نهج البلاغه، خطبه 104.

10- 1123. شرح القیصری علی الفصوص الحکم، ص 11 و ص 24 از چاپ سوم.

یطلبونه ویوصل کلاًّ منهم إلی کماله وإلّا لا یقدر علی الخلافه... .(1)

عبد الکریم جیلی می گوید: بدان که انسان کامل، با همه حقایق عالم هستی برابری می کند؛ با لطافتش با عالم عِلوی برابری می کند و با جرمش با عالم سِفلی... .(2)

- عالم از وجود او خالی نیست:

شیخ الرئیس (متوفای 428 ق) در کتاب شفاء، وجوب وجود خلیفه اللَّه را در هر عصر، به عناوین گوناگون یاد کرده است؛ یک جا به عنوان انسان کامل، جای دیگر به عنوان حکیم کامل و... در ادامه می گوید: "وجود نبی، به خاتم انبیا ختم شده؛ ولی خلیفه اللَّه همیشه باید باشد".(3)

شیخ شهید، سهروردی می گوید: ولا تخلو الأرض عن متوغّل فی التألّه أبداً... فإنّ المتوعّل فی التألّه لا یخلو عنه العالم.(4)

عزیز الدین نسفی (قرن 7) می گوید: "و این انسان کامل، همیشه در عالم باشد".(5) ابن عربی می گوید: "واعلم أنّ الولایه هی الفلک المحیط العامّ، ولهذا لم ینقطع"(6)

و نیز می گوید: نسبت آدم (انسان کامل) به عالم، نسبت نگین به انگشتر است که شاه با آن ختم و مهر می زند تا خزانه محفوظ ماند، خدا با آدم حفظ آفرینش می کند؛ پس خدا آدم را برای حفظ عالم به خلافت برگزید، مادامی که انسان کامل باشد، عالم محفوظ است.(7)

قیصری، شارح فصوص میگوید: "این عالم، تا هنگامی که انسان کامل موجود است، محفوظ است".(8)