امامت و فلسفه خلقت صفحه 347

1- 1221. در عصر پس از خاتمیت، حجت الهی تنها امام معصوم علیهم السلام است. ملّا صدرا بارها به این اصل تأکید و براهین اقامه کرده است؛ شرح اصول الکافی، صص 400 و 486).

2- 1222. إنّ وجود النبی صلی الله علیه وآله وسلم أو الإمام علیه السلام لیس بمجرّد أنّ الخلق محتاجون إلیه فی إصلاح دینهم ودنیاهم وإن کان ذلک أمراً مترتّباً علی وجوده ضروره؛ بل إنّما قامت بوجوده الأرض ومن فیها لکون وجوده الکونی علّه غائیه لوجودها ...؛ شرح اصول الکافی، ج 2، ص 502.

در این بخش رساله، فشرده نظرات حکمت متعالیه در قالب سخنان ملّا صدرا راجع به ابعاد وجودی امام علیه السلام طرح می شود (از ابتدایی ترین شؤون امام تا عالی ترین مقام امام).

امام حافظ حیات اجتماعی و مدنی

حکمت متعالیه مانند دیگر مکاتب فکری، به بُعد مدیریت اجتماعی سیاسی و رهبری و هدایت جامعه و انسان ها توجّه کرده است، و از همین منظر به ابتدایی ترین وظیفه و نقش امام علیه السلام پرداخته است به گونه ای که اگر امام و حجّت الهی نباشد، زندگی اجتماعی و سیاسی مختل می شود و انسان ها بدون هادی و رهبر می مانند که خطر سقوط را در پی دارد.

پس از نظر حکمت متعالیه، نقش تشریعی و حکومتی رهبری امام مسلّم است. و امام با این جایگاه، منجی حیات اجتماعی و فردی انسان ها است.

صدر المتألّهین معتقد است: انسان موجودی مدنی و اجتماعی است، از این رو، زندگی او بدون تمدّن و اجتماع و همیاری، به شایستگی اداره نمی شود، و از طرفی، خودخواهی و قریحه استخدام، هر انسانی را به منفعت طلبی شخصی سوق می دهد، و در نتیجه نزاع و کشمکش، بنیان اجتماع را به هم می ریزد، و خود انسان ها به خاطر عدم آگاهی از تمام شؤون انسان ها و منفعت طلبی توانایی جعل قانون و اجرا و هدایت انسان ها را ندارند؛ پس لازم است قانون و رهبر الهی باشد و آن همان شرایع و انبیا و پس از انبیا، امامان علیهم السلام است.(1)

در جایی دیگر، مدینه فاضله را که در آن، انسان به اهداف والای انسانی و الهی خود می رسد، به بدن سالمی تشبیه می کند که همه اعضا تحت نظر قلب سالم فعالیت می کنند.(2)