امامت و فلسفه خلقت صفحه 348

1- 1223. صدرالدین شیرازی، المبدأ المعاد، مقاله 4، ص 613.

2- 1224. همو، شرح اصول کافی.

از اوصاف و شرایطی که برای حاکم سیاسی جامعه بر می شمرد، به خوبی معلوم می شود که حق حاکمیت در گام نخست مال امام علیه السلام است و در زمان غیبت و محرومیت انسان ها از وجود چنین رهبری، نوبت به شایسته ترین انسان ها می رسد.(1)

استدلال ملّا صدرا بر لزوم وجود امام از نگاه جامعه شناسی این گونه است: لمّا ثبت أنّ نظام الدین والدنیا لایتمشی إلّا بوجود إمام یقتدی به الناس ویأتمّون به ویتعلّمون منه سبیل هداهم وتقواهم، والحاجه إلیه فی کلّ زمان أعظم وأهمّ من الحاجه إلی غذاهم وکساهم وما یجری مجراهما من المنافع والضروریات، فوجب فی العنایه الربّانیه أن لا یترک الأرض ولا یدع الخلق بغیر إمام وإلّا لزم أحد الأمور الثلاثه:

إما الجهل وعدم العلم بتلک الحاجه، أو النقص وعدم القدره علی خلقه، أو البخل والضنه بوجوده، والکلّ محال، واللَّه أجلّ وأعظم مما یستلزم أحد هذه الأمور.(2)

متن این استدلال، همان سخنان ابن سینا است که بازسازی و تکمیل شده است.

در جای دیگر، پس از اثبات خالق و حکیم و علیم بودن او و اثبات وسایل فیض و اثبات احتیاج مردمان به قانون، به لزوم قانون و حجت الهی استدلال کرده است: والحاجه إلی هذا الإنسان فی أن یبقی نوع البشر، ویتحصّل وجوده أشدّ من کثیر من المنافع الّتی لا ضروره فیها للبقاء... کإنبات الشعر علی الحاجبین وتقعیر الأخمص للقدمین ... فلا یجوز أن یکون العنایه الأوّل یقتضی تلک المنافع ولا هذه الّتی هی أصلها وعمدتها، ولا أن یکون المبدأ الصانع تعالی والملائکه بعده یعلم تلک ولا یعلم هذه ولا أنّ الّذی یعلمه فی نظام الخیر