امامت و فلسفه خلقت صفحه 361

1- 1256. صدرالدین شیرازی، شرح اصول الکافی، کتاب الحجه، صص 478 - 477.

2- 1257. صدرالدین شیرازی، تفسیر القرآن الکریم، ج 1، 172 - 171.

3- 1258. شرح اصول کافی، صص 424 و 444 و 441 و 464 و 519.

4- 1259. همان، 404، 405، 469 و 400.

5- 1260. همان 400، 409، 425 و 431 و 480 تا 489.

اثنی عشر خلیفه و من مات ولم یعرف إمام زمانه مات میته الجاهلیه و... امامت امام علی و یازده فرزندش - علیهم السلام - را ثابت می کند.(1)

دیدگاه اصولی ملّا صدرا در مورد لزوم نصب و معرفی جانشین و امام توسط پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم، همان نظر ابن سینا است که طرفدار لزوم نصب و معرفی است؛ ملّا صدرا معتقد است که چون وجود مادّی رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم همیشه در میان امّت نیست، پس بر او واجب است که جانشین خود را معرفی کند؛ به گونه ای که جای تردید نماند، تا جای خالی او را پر کند.(2)

فصل دوم: فلسفه خلقت از منظر حکمت متعالیه

بر اساس روال این رساله، باید پس از معرفی امام و خلیفه اللَّه از نظر حکمت متعالیه، نخست فلسفه خلقت از دیدگاه مذکور بیان می شد و آن گاه نقش امام مورد نظر این مکتب در فلسفه خلقت از دید همین مکتب بیان می شد.

اما به دو دلیل، بحث "امامت و فلسفه خلقت" جلوتر بحث شد:

الف) دیدگاه حکمت متعالی پیرامون فلسفه خلقت، با دیدگاه قرآن و راوایات و متکلمان، در این زمینه چندان تفاوتی ندارد (زمین و آسمان برای انسان و انسان برای رسیدن به مقام عبودیت، و امام و حجّت به عنوان عابد کامل، نقش هدایت به مقام عبودیت و تحقّق غایت را دارد) از این رو، نیاز به بررسی مجدّد و تکرار نبود.

ب) کیفیت خلقت، انگیزه خلقت نقش وجودی امام در روند خلقت تحت مباحث "فیض و فاعلیت وجودبخش" در حکمت متعالی مشروح بیان شده است؛ از این رو، مشروح نقش و جایگاه وجودی امام در روند و استمرار خلقت از نگاه این مکتب، در بررسی "فیص و فاعل هستی بخش" انجام می شود.