امامت و فلسفه خلقت صفحه 393

1- 1422. شهرزوری، شرح حکمه الاشراق، صص 11 و 24.

2- 1423. ابن حمزه فناری، مصباح الانس، صص 258 و 602.

3- 1424. علامه مجلسی، حواشی رساله للعلامه المجلسی {شرح باب حادی عشر}، صص 67 - 66.

4- 1425. صدرالدین شیرازی، المشاعر، ص 59؛ آشتیانی، مقدمه تمهید القواعد، ص 85، به نقل از میرزا هاشم اشکوری.

ملّا حبیب اللَّه تک تک موارد را با استناد به روایات به یک حقیقت (نور محمدی) تطبیق کرده است.(1)

آنچه اول شد پدید از جیب حق

بود نور پاک او بی هیچ عیب

بعد از آن نور مطلق زد علم

گشت عرش و کرسی و لوح قلم(2)

شیخ محمدحسین اصفهانی می گوید: النبی والأئمّهعلیهم السلام، لهم الولایه المعنویه وسلطنه الباطنیه علی جمیع الأمور التکوینیه والتشریعیه؛ فکما أنّهم مجاری الفیوضات التکوینیه کذلک مجاری الفیوضات التشریعیه، فهم وسایط التکوین والتشریع... کذلک النبی والأئمّهعلیهم السلام بملاحظه کونهم من وسایط فیض الوجود، لهم الجاعلیه والإحاطه بذلک الوجه بمعنی فاعل ما به الوجود، لا ما منه الوجود، فإنّه مختصّ بواجب الوجود.(3)

آنان واسطه در وجودند نه هستی بخش؛ زیرا هستی بخش فقط حضرت واجب الوجود است.

آیت اللَّه خویی رحمه الله می گوید: الولایه التکوینیه، فالظاهر أنّه لا شبهه فی ولایتهم علی المخلوق فی الإیجاد، وبهم الوجود وهم السبب فی الخلق؛ إذ لولاهم، لما خلق الناس؛ لکنّهم وإنّما خلقوا لأجلهم وبهم وجودهم، وهم الواسطه فی الإفاضه.(4)

امام خمینی قدس سره نخستین تجلی الهی را بر مقام محمدی و علوی - علیهما السلام - چنین تطبیق می کنند: أوّل من فلق الصبح الأزل وتجلّی علی الآخر بعد الأوّل وخرق أستار الأسرار، هو المشیه المطلقه والظهور، غیر المتعین التی یعبّر عنها تاره بالفیض المقدّس...، وبمقام المحمّدیه و علویه علی علیه السلام....(5)

علّامه طباطبایی در پاسخ این پرسش که: آیا از آیات و روایات، واسطه در