امامت و فلسفه خلقت صفحه 394

1- 1426. شریف کاشانی، وسیله المعاد، صص 6 - 3.

2- 1427. ربانی، جلوات ربانی، ج 2، ص 245.

3- 1428. اصفهانی، حاشیه المکاسب، ج 2، صص 381 - 379؛ ج 5، ص 113؛ تحقیق عباس محمد آل سبا.

4- 1429. جلال الصغیر، الولایه التکوینیه حق الطبیعی للمعصوم، ص 4، ص 279.

5- 1430. امام خمینی رحمه الله، مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه، ص 45، مشکات 2، مصباح 1.

فیض بودن ائمه علیهم السلام را می توان برگرفت، می گویند: از آیات ولایت، اگر به معنی ولایت تکوینی معنی و تفسیر شوند، می توان این معنی را استفاده کرد؛ ولی عمده روایاتی که صحیحه هستند، بر واسطه در فیض بودن ائمه علیهم السلام دلالت دارند، از آن جمله: حدیث جابر که فریقین (شیعه و سنی) آن را نقل کرده اند.

در آن روایت، رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم به جابر بن عبد اللَّه انصاری می فرماید: أوّل ما خلق اللَّه نور نبیک، یا جابر.(1) وانگهی اگر عالم، عالم علّت و معلول و مترقیه به علل عالیه باشد، چنان که خداوند می فرماید: «وَأَنَّ إِلی رَبِّکَ الْمُنتَهی ، مطلب به همین صورت است.(2)

حکیم سبزواری از چهره های برجسته حکمت و عرفان، پس از شرح مبسوط پیرامون صادر نخست و کیفیت پیدایش آفرینش، از متون دینی شواهدی بر یافته های حکمت و عرفان می آورد،(3) سپس به توضیح حقیقت محمّدیه می پردازد:

آن وجود مبارک، دو بُعد جسمانی و روحانی دارد. جنبه معنوی حضرت خاتم صلی الله علیه وآله وسلم عقل کلّی؛ یعنی عقل اول است، و روحش از روح الامین پیشی گرفته؛ پس احکام و براهینی که بر وجود «عقل اول» است، همه وجود حضرت را می گیرد و ما در این ادعا تنها نیستیم که همه اعاظم عرفای متشرّعین و افاخم اخباری ها که اهل روایت بادرایت هستند، با ما شریکند؛ به حدّی که اصطلاحشان بر عقل اول، «حقیقت محمدیه» است. به این گونه، میان اخباری که در باب صادر اول آمده، جمع میشود:

جایی فرموده: "أوّل ما خلق العقل"؛ جایی: "أوّل ما خلق اللَّه القلم"