امامت و فلسفه خلقت صفحه 395

1- 1431. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج 15، ص 24، روایت 43؛ ج 25، ص 21، ح 37 و ... .

2- 1432. رخشاد، در محضر علّامه طباطبایی، ص 85؛ محشی می گوید: یعنی از این راه [عقل ینیز می توان واسطه فیض بودن ائمه علیهم السلام را اثبات کرد.

3- 1433. حاجی سبزواری، اسرار الحکم، ص 491.

و جایی: "أوّل ما خلق اللَّه روحی" ... و نیز فرموده اند که: "نحن الآخرون السابقون".(1)

پس او را "عقل" تعبیر کرده اند؛ چون جوهری است مجرد، و "مشیت" گویند؛ چون عین خاستن خود است و عین خاستن فعلی حق است، و او را قلم گفتند؛ چون واسطه نگارش حق است برای صور مبدعات ومخترعات و کاینات، و او را روح خوانند؛ چون جان عالم وحیات بخش به اذن اللَّه است و... .(2)

چون جسم شریف او در آفتاب عالم تاب روح اعظم او مطموس است؛ مانند قطره در دریا؛ پس تن او، احکام ویژه دارد؛ مانند سایه نداشتن، از پشت سر دیدن و در اسرع زمان بابدن به معراج رفتن.(3) نور او شامل اولیای پیشین بود: "کنت نبیاً وآدم بین الماء والطین" همراه با اولیا بود: "لم یزل اللَّه ینقلنی من الأصلاب الشامخه إلی الأرحام المطهّره" و همراه اولیای پس از او نیز است.(4)

در سخن یکی از دانشمندان، این موضوع به خوبی تبیین شده است: هو محمّدصلی الله علیه وآله وسلم علّه الخلق جمیعاً وواسطه بین اللَّه والأنبیاء، وهم طرّاً مخلوقون من أشعّه نوره إذا کان صلی الله علیه وآله وسلم سراجاً منیراً... فتکون الأنبیاء معلولین لوجوده، وهو (فی حاله الثانیه یلبس بأمر اللَّه لباس النبوّه کأحد الأنبیاء... فإنّه بذلک اللحاظ عله لهم (أنبیاء) وواسطه بینهم وبین بارئهم شفیع، وصراطهم وبابهم للفیض الکونی والشرعی... .(5)

آشتیانی کارکرد نخستین صادر (حقیقت محمّدیه) را چنین توضیح می دهد: حقیقت محمدیه مفاتیح غیب و شهود است که از ناحیه و به واسطه او، فیض به عالم می رسد، اثر او در عالم غیب آن است که