امامت و فلسفه خلقت صفحه 396

1- 1434. حاجی سبزواری، اسرار الحکم، ص 491.

2- 1435. حاجی سبزواری، اسرار الحکم، صص 494 - 493.

3- 1436. همان، ص 498.

4- 1437. همان، ص 499.

5- 1438. حائری، الکلمات المحکمات، صص 78 - 72.

بالذات و بدون واسطه، از حق استفاضه می کند... و اثر او در عالم حس و شهادت، موائد نعم و ارزاق ظاهری است...، مقام اکملیت به حقیقت محمدیه اختصاص دارد و اولیای محمدیین بالوراثه از این مقام بهره دارند.(1) در کتاب جلوات ربّانی پس از این که مصداق نخستین صادر، آدم اول (نبی و ولی) معرفی می شود، دلیل لزوم و استمرار آن، استمرار فیض معرفی می شود، که اگر چنین موجودی نباشد، فیض منقطع و عالم ویران می شود.(2)

گفتار ششم: معنای صحیح واسطه در فیض

در بخش نخست این رساله، طی یک فصل جداگانه، سازش عقیده به واسطه در خلقت با توحید بیان شد، و خاطر نشان شد که: خالقیت خداوند یک بار مباشری و بلاواسطه است و یک بار با واسطه و به کارگیری اسباب و از آنجا که اسباب و وسایط در طول خالقیت خداوند و مأذون از جانب اویند، این عقیده هیچ منافاتی با اصل توحید در خالقیت ندارد، در این بخش، بنابر اقتضای مقام، همین معنی در قالب واسطه در فیض گذرا مرور می شود.

وساطت در فیض، میانجی گری میان خالق و مخلوقات در حوزه های گوناگون مطرح است، همان طوری که از عنوان بحث پیدا است: "واسطه در فیض" بالذات و مستقلّانه هیچ سود و زیانی را متوجه عالمیان نمی توانند؛ بلکه اصل وجود و آثار آنها ملک خدا است. اگر اثری دارند، به اذن و فرمان الهی و در طول فاعلیت الهی اند.(3) باد به امر خدا، واسطه انتقال ابرها است؛ باران به اذن خدا، واسطه سرسبزی زمین است و...

این که انبیا و اولیا و ائمّه علیهم السلام واسطه در فیضند، به چند معنی بوده،(4) که برخی معانی آن کلامی است. و اینجا، توجّه بیشتر روی معنای فلسفی و مورد