امامت و فلسفه خلقت صفحه 398

1- 1443. صدرالدین شیرازی، شرح اصول الکافی، ج 2، ص 505.

2- 1444. سوره مائده، آیه 35.

3- 1445. سوره طه، آیه 109.

4- 1446. سوره نسا، آیه 64.

5- 1447. طیب، کلم الطیب، ص 93؛ امینی، بررسی مسایل کلی امامت، صص 136 - 133.

6- 1448. طیب، کلم الطیب، صص 329 - 327؛ همایی، مولوی نامه، صص 805 - 802.

7- 1449. مانند تصرف تکوینی امام هفتم بر آن کنیز در زندان؛ ر.ک: ربانی، جلوات، ج 2، ص 128.

بگیرند و به مخلوقات برسانند،(1) وجود انبیا و ائمّه علیهم السلام در مرتبه ای قرار دارند که شایستگی دریافت فیض را بلاواسطه دارند و سایر موجودات که فاقد آن مرتبه هستند، تحت ولایت آنها که در طول ولایت خداوند و به اذن اوست، قرار گرفته و کسب فیض می کنند.(2)

دو معنی اخیر مورد بحث است که ادلّه طرح شده در این بخش، عهده دار اثبات چنین مرحله ای از وساطت هستند.

شبهات مطرح شده یا احتمالی

پیش تر، مبانی و پیش فرض های اندیشه فیض و لزوم واسطه در فیض مشروح بیان و مستدل شد که بر اساس آن، بسیاری از شبهات احتمالی دفع می شوند و اینجا تنها به چند شبهه پرداخته می شود:

1. لزوم واسطه؛ بنابر پیش فرض قاعده الواحد که مفاد آن محدودیت، ناتوانی و تابعیت خداوند را به دنبال دارد، با قدرت مطلقه خداوند مخالفت می شود.(3)

پاسخ: تحکیم قاعده الواحد، به منابع مربوط واگذار می شود. آنچه مربوط به این بحث می شود، این است که:

اوّلاً: نمی توان به بهانه حفظ قدرت خداوند، بساطت، تنزّه و توحید احدی را خدشه دار کرد، نظریه فیض آمد تا آفرینش را بر اساس خدایی که از هر ترکیب (عقلی، خارجی، جهتی و ...) و از هر غرض و غایت زایدی منزّه است، تبیین و تحلیل کند. صدور اشیای کثیر، بدون هیچ سنخیت و ضابطه، موجب ترکیب و تعدّد جهات و محدودیت فاعل می شود.

ثانیاً: نظریه فیض نمی گوید: آثار واسطه خارج از قدرت الهی است؛ بلکه چون وجود واسطه، نخستین صادر است. در اصل وجود وابسته و مربوط