امامت و فلسفه خلقت صفحه 41

1- 66. طباطبایی، المیزان، ج 6، ص 10.

2- 67. طباطبایی، المیزان، ج 6، ص 10؛ ابن البطریق برای لفظ «مولی» ده معنا می آورد که «اولویت» را معنای اصلی و محوری می داند و با استناد به اشعار عرب «خلیفه مطاع الامر» را از دل لفظ مولی درمی آورد و دیگر معانی را به معنای نخست برمی گرداند و بر آن ها استدلال می کند. ر.ک: ابن البطریق، العمده، صص 117 - 112.

3- 68. سوره مریم، آیه 5 و 6.

4- 69. شریف مرتضی، الانتصار، ص 285.

5- 70. سوره عنکبوت، آیه 41.

که بارزترین آن ها سرپرستی و تصرف در امور است.(1) «ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَی الَّذِینَ آمَنُوا وَأَنَّ الکافِرِینَ لا مَوْلی لَهُمْ».(2)

سخن رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در معرفی امام علی علیه السلام به همین معناست؛ «من کنت مولاه فهذا علی مولاه».

ماهیت ولایت

از تعاریفی که متکلمان و عارفان، برای ولی و ولایت آورده اند، چهار شأن و مقام برای ولی به دست می آید: علم و معرفت عالی، طاعت و تبعیت عالی از خدا، انجام برخی تصرفات، قرب و نزدیکی ویژه با خدا. بر همین اساس، تعاریف وارده ناظر به یک یا چند شأن می باشد.

«عباره عن العرفان باللَّه وصفاته وقرب منه زلفی وکرامه».(3)

«هی القربه والتصرف، مرتبه عالیه لخواصّ المؤمنین المقرّبین فی الحضره الصمدیه تحصل بالمواظبه علی الطاعات والاجتناب عن السیئات».(4)

«الولی من کان متحققاً بتدبیرکم والقیام بأمورکم وتجب طاعته علیکم».(5)

ولی را دو معنی است: یکی متصرف؛ دوم دوست و ناصر.(6)

«هو العارف باللَّه وصفاته المواظب علی الطاعات المجتنب عن المعاصی».(7)

قیصری شارح فصوص ابن عربی و تائیه ابن فارض که با جامعیت و انسجام سخن می گوید، در تعریف ولایت چنین می گوید: ولایت از (ولی) به معنی نزدیک بودن است، دوست را به این دلیل ولی می گویند، که به دوستش نزدیک است.

در اصطلاح عرفان، ولی یعنی قرب و نزدیکی به خدای سبحان، که بر دو