امامت و فلسفه خلقت صفحه 45

1- 86. حسن زاده آملی، یازده رساله، ص 172.

2- 87. سوره شوری، آیه 23.

3- 88. سوره تحریم، آیه 2.

4- 89. نائینی غروی، المکاسب والبیع، ج 2، ص 332: فاعلم أنّ لولایتهم مرتبتین؛ أحدهما الولایه التکوینیه الّتی هی عباره عن تسخیر المکوّنات تحت إرادتهم ومشیتهم بحول اللَّه وقوّته، کما ورد فی زیاره الحجّه أرواحنا فداه، بأنّه: ما منّا شی ء إلّا وأنتم له سبب، وذلک لکونهم علیهم السلام مظاهر أسمائه وصفاته تعالی، فیکون فعلهم فعله وقولهم قوله؛ وهذه المرتبه من الولایه مختصّه بهم ولیست قابله للإعطاء إلی غیرهم لکونها من مقتضیات ذواتهم النورانیه ونفوس المقدّسه الّتی لا تبلغ إلی دون مرتبتها مبلغ؛ وثانیتهما الولایه التشریعیه ... ولا إشکال عندنا فی ثبوت کلتا المرتبتین من الولایه للنبی والأوصیاء من عترته علیهم السلام، ویدلّ علیه الأدلّه الأربعه... .

5- 90. میلانی، صد و ده پرسش، صص 161 - 159.

است و کمالاتی که این موجود شگفت بالقوّه دارد و قابل به فعلیت رسیدن است، و از طرف دیگر مربوط است به رابطه این موجود با خدا. مقصود از ولایت تکوینی این است که: انسان در اثر پیمودن صراط عبودیت، به مقام قرب الهی نایل می گردد، و اثر وصول به مقام قرب؛ البته در مراحل عالی آن این است که معنویت انسانی که خود حقیقت و واقعیتی است، در وی متمرکز می شود و با داشتن آن معنویت، قافله سالار معنویت، مسلط بر ضمایر و شاهد بر اعمال و حجت زمان می شود. زمین هیچ گاه از ولی که حامل چنین معنویتی باشد و به عبارت دیگر از انسان کامل خالی نیست...(1)

از نظر شیعه، در هر زمان یک انسان کامل وجود دارد که نفوذ غیبی بر جهان و انسان دارد، و ناظر بر ارواح و نفوس و قلوب و دارای نوعی تسلط تکوینی بر جهان و انسان است و همچنان که گفته اند: آیه کریمه «اَلنَّبِی أَوْلی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» ناظر بر این معنا از ولایت نیز بوده باشد... .(2)

ولایت تکوینی اولیای الهی برگرفته از ولایت مطلقه خداوند و به اذن او است، این اذن اللَّه، اذن قولی نیست؛ بلکه اذن تکوینی منشعب از ولایت کلّیه مطلقه الهیه است «وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّینِ کَهَیهِ الطَّیرِ بِإِذْنِی فَتَنفُخُ فِیها فَتَکُونُ طَیراً بِإِذْنِی وَتُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِی وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتی بِإِذْنِی وَإِذْ کَفَفْتُ بَنِی إِسْرآئِیلَ عَنْکَ إِذْ جِئْتَهُم بِالْبَیناتِ فَقالَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ مُبِینٌ»(3).

در قرآن کریم، تسخیر مطلقاً به خداوند متعال منسوب است، هرچند در ظاهر از مظاهر می نماید: «وَسَخَّرْنا مَعَ دَاوُدَ الْجِبالَ یسَبِّحْنَ وَالطَّیرَ وَکُنّا فاعِلِینَ ... وَلِسُلَیمانَ الرِّیحَ عاصِفَهً تَجْرِی بِأَمْرِهِ إِلَی الْأَرْضِ الَّتِی بارَکْنا فِیها وَکُنّا بِکُلِ ّ شَی ءٍ عالِمِینَ»(4)