امامت و فلسفه خلقت صفحه 56

1- 152. طباطبایی، المیزان 6/14: روایاتی در این زمینه نقل کرده است.

2- 153. منذر ابوالحسنی، شیخ ابراهیم زنجانی، ص 466 به نقل از: کلینی، اصول کافی، ج 1، ص 413؛ شیخ مفید، امالی، ترجمه حسین استاد ولی، ص 156؛ همو، الاختصاص، ص 81 و 239 و 343؛ بحارالانوار، ج 23، ص 275 و ج 75، ص 280.

3- 154. منذر ابوالحسنی، شیخ ابراهیم زنجانی، ص 468 به نقل از مناقب ابن شاذان، ص 50؛ امالی شیخ مفید، ص 73.

دیدگاه افراطی

در همان عصر ائمه علیهم السلام، گروهی راه غلو در حقّ ائمه علیهم السلام را پیمودند که به شدّت با مخالفت امامان علیهم السلام روبرو شدند، این عدّه معتقد بودند: خداوند برخی امور را به امامان واگذار کرده است (تفویض) به نحوی که امامان در تصرف مستقلند.

نقطه عطف جدایی دیدگاه افراطی با دیدگاه معتدل شیعی، در حد و مرز تفویض خوابیده است؛ یعنی کیفیت تبیین معنای تفویض بسیار مهم است. تفویض، خواه در تکوین باشد یا در تشریع؛ هرگاه به گونه ای باشد که برای پیامبر یا امام، نوعی تأثیر استقلالی در عرض خالقیت و ربوبیت تکوینی و تشریعی خداوند اثبات گردد، شرک و باطل است، چنان که اگر کسی برای ائمه علیهم السلام شأن تشریع قائل شود، هرچند آن را مستند به وحی یا الهام کند، باطل و منافی خاتمیت است. تفویض حلال و حرام به پیامبر و امام به صورت مستقل و در عرض خداوند، تفویض امر خلقت یا تدبیر کلی و جزئی جهان و... از مصادیق تفویض نادرست و باطل است.(1)

نشانه های تفویض و غلو که موجب کفر و شرک می شود در روایات این گونه معرفی شده است:

الف) اعتقاد به الوهیت پیامبر یا یکی از امامان علیهم السلام.

ب) اعتقاد به شریک بودن پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم در معبودیت، خالقیت یا رازقیت با خداوند.

ج) اعتقاد حلول خداوند در وجود پیامبر یا امام علیه السلام.

د) اعتقاد آگاهی از غیب بدون وحی و الهام (اعتقاد به علم غیبی بالذات به غیر خدا).

ه) اعتقاد به پیامبری همه یا یکی از امامان علیهم السلام.

و) تناسخ ارواح ائمه علیهم السلام در بدن های یکدیگر.

ز) بی نیازی از اطاعت خداوند با معرفت امام علیهم السلام.