امامت و فلسفه خلقت صفحه 80

1- 235. فلوطین، دوره آثار فلوطین، جلد 2، رساله اول و دوم و چهارم و پنجم؛ یاسپرس، فلوطین 25 - 15؛ کاپلستون، تاریخ فلسفه، جلد 1، قسمت دوم.

2- 236. ابن سینا، شفاء الهیات، صص 343 و 362.

3- 237. مجله تخصصی کلام اسلامی، سال نهم، مسلسل 34، ص 116، مقاله عالم در گذر اندیشه، به نقل از ابن سینا.

ساخته شده است؛ مانند یک موجود زنده حرکت می کنند، جهان دارای نه فلک است، حرکت افلاک طبیعی نیست؛ بلکه از اراده نفس هر فلک است که حرکت نفس هم از عقل گرفته شده است، عشق عقل به مبدأ اول موجب حرکت است.

4. عالم تحت القمر: عقل دهم که عقل فعال است، نخستین هیولا که قابل محض است، از او صادر می شود. هیولا منشأ عناصر چهارگانه است، همین عقل معطی صورت و نفس هم است.(1)

شیخ اشراق

عالم واسطه از نظر شیخ اشراق، همان عالم مثال است، به نظر می رسد: او نخستین فیلسوفی است که بر اثبات عالم مثال از راه شهود و استدلال همت گمارده است، عالم مثال حلقه اتصال عالم، کاملاً مجرد عقول با عالم کاملاً مادّی طبیعت است، منبع الهام حقایق به قوه خیال انسانی است.

نظر سهروردی در مورد مراتب هستی چنین است:

1. نور الانوار "واجب الوجود".

2. انوار قاهره "عقول طولی و عرضی"، انوار افسهبدیه "انوار مدبره".

3. صور معلّقه یا عالم اشباح یا مثل معلقه "عالم مثال".

4. عالم برازخ یا غواسق و هیئات ظلمانیه "عالم جسمانی و طبیعی".(2)

صدر المتألهین

از دیدگاه ملّاصدرا عوالم وجودی چهار مرتبه دارد:

1. واجب الوجود.

2. عقل.

3. نفس.

4. مثال.

5. جسم.