حیوه القلوب (جلد5؛ امام شناسی) صفحه 148

آیه اول: آنکه خدا می فرماید ان الله یامرکم ان تؤ دوا الامانات الی اهلها و اذا حکمتم بین الناس تحکموا بالعدل ان الله نعما یعظکم به ان الله کان سمیعا بصیرا(1) بدرستی که خدا امر می کند شما را که امانتها را ادا کنید بسوی اهل آنها، و هر گاه محکم کنید در میان مردم آنکه حکم کنید به عدالت، بدرستی که خدا خوب چیزی است آنچه پند می دهد شما را به آن، بدرستی که خدا بوده است و هست و شنوا و بینا. و در مورد نزول آیه میان مفسران خلاف است بر چند قول:

اول آنکه: در باب هر کس است که او را امانتی امین گردانند؛ و امانتهای خدا اوامر و نواهی است، و امانتهای بندگان آن چیزها است که امین می کنند بعضی از ایشان بعضی را بر آنها از مال و غیر مال چنانچه در روایات متعدد منقول است از حضرت باقر و صادق علیه السلام؛(2) حتی در بعضی از روایات وارد شده که: اگر قاتل امیرالمؤمنین علیه السلام

شمشیری که آن حضرت را به آن شهید نموده به من سپارد، البته به او رد می کنم.(3).

دوم: در باب خلفا و والیان امر است. شیخ طبرسی گفته که: خدا امر کرده است ایشان را که قیام نمایند به حق رعیت و بدارند ایشان را بر احکام دین و شریعت،(4)، و این را روایت نموده اند از اصحاب ما از حضرت باقر و حضرت صادق علیه السلام که فرمودند: خدا امر کرده است هر یک از ائمه را که تسلیم کند امانت را به امام بعد از خود،(5) و مؤیدش آن است که بعد از این امر بیان کرده است رعیت را به اطاعت والیان امر و ائمه علیه السلام، فرموده اند: دو آیه است یکی از برای ماست و دیگری از برای شماست، حق تعالی می فرماید: ان الله یامرکم ان تؤ دوا الامانات الی اهلها تا آخر آیه؛ و فرموده است یا ایها الذین آمنوا اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و الی الامر منکم(6) (7).

و طبرسی گفته است که: این قول داخل است در قول او زیرا که این از جمله چیزی چند است که حضرت عزت امین کرده است بر آن ائمه صادقیه علیه السلام را. و همچنین امام محمد باقر علیه السلام فرمود: اداء نماز و زکات و روزه و حج از جمله امانات است، و از جمله آن است امری که والیان را امر کرده اند به قسمت غنایم و صدقات و غیر ذلک از چیزهائی که حق رعیت به آنها تعلق دارد.(8).

سوم آنکه: خطاب به حضرت رسول صلی الله علیه و آله است که رد کند کلید کعبه را

به عثمان بن طلحه در وقتی که در فتح مکه کلید را از او گرفت و خواست که به عباس بدهد.(9) و در بصائر به سند موثق از حضرت امام محمد باقر علیه السلام روایت نموده که: این آیه در شان ما نزول شده و از خدا یاری می طلبیم.(10).

و باز به سندهای صحیح از آ:حضرت روایت کرده است که در تفسیر این آیه فرمود: مراد آن است که امام می باید که امامت را به امام بعد از خود بدهد و نباید که از او بگرداند و به دیگری بدهد.(11).

و به سند صحیح دیگر روایت کرده است که: مراد مائیم که باید امام اول از ما به امام بعد از خود بدهد کتابها که نزد اوست و سلاح رسول خدا صلی الله علیه و آله و اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل یعنی: وقتی که ظاهر شوید حکم کنید به آن احکام عدلی که در دست شماست.(12) و به سندهای صحیح روایت کرده است از حضرت صادق علیه السلام که در تفسیر ان الله یامرکم ان تؤ دوا الامانات الی اهلها فرمود که: بخدا سوگند مراد، ادای امامت و وصیت است بسوی امام.(13) و ایضا به سند معتبر روایت کرده است که حضرت باقر علیه السلام از مالک جهنی سوال کرد که: این آیه در کی نازل شده است؟ مالک گفت: می گویند در همه مردم نازل شده: حضرت فرمود که: پس همه مردم حاکم می توانند کرد در میان مردم زیرا که خطاب و اذا حکمتم به همه جماعت نازل شده؟ پس بدان که در شان ما نازل شده.(14).

و به سند موثق