حیوه القلوب (جلد5؛ امام شناسی) صفحه 376

و کلینی و ابن ماهیار و دیلمی و دیگران نیز این

مضمون را روایت کرده اند.(3).

مترجم گوید که: این تاویل در نهایت ظهور است زیرا که چون خطاب با مؤمنان است خطاب کردن ایشان را که: در اسلام داخل شوید، معنی ندارد؛ پس یا خطاب به جماعتی است که ایمان به خدا و رسول دارند که: انقیاد ایشان بکنید در آنچه می فرمایند و عمده آنچه ایشان را به آن دعوت کرده اند ولایت اهل بیت است که شرط قبول جمیع عبادات و باب علم به جمیع آنهاست؛ یا خطاب به منافقان است که به ظاهر اظهار ایمان می کردند و در باطن انکار امامت حضرت امیر علیه السلام و سایر فرموده های آن حضرت می کردند که در باطن ایمان به همه آنها نیاوردند و عمده آنها ولایت بود.

دوم: ضرب الله مثلا رجلا فیه شرکاء متشاکسون و رجلا سلما لرجل هل یستویان مثلا الحمدلله بل اکثرهم لا یعلمون(4) یعنی: زده است خدا مثل مردی را که در او شریکان هستند مخالفان یکدیگر و مردی خالص از برای مردی، آیا یکسانند ایشان در مثل و حالت؟ ستایش مر خدا را که حق را ظاهر گردانید بلکه اکثر آنها نمی دانند، اکثر مفسران گفته اند که: حق تعالی این مثل را برای مشرکان و موحدان زده است که مشرک بمنزله بنده ای است که خدمت چند آقا کند که اخلاق و اعمال آنها مخالف یکدیگر باشد و یکی او را کاری فرماید و دیگری کار دیگر و هر یک مهم او را به دیگری حواله کند، زیرا که بر تقدیری که اینها شعوری داشته باشند و فهمند عبادت را و کاری از ایشان آید چنین خواهند؛ و

موحد خود را برای یک خدا خالص گردانیده و بندگی یک خداوند رحیم کریم قادری را اختیار کرده است که قادر بر هر نفع و ضرری هست، و البته این بهتر خواهد بود از آنکه چندین خدا را بندگی کند و هیچیک متوجه او نشوند.(5).

و در کتاب کافی و معانی الاخبار وارد شده است که: این مثلی است که خدا برای امیرالمؤمنین علیه السلام و دشمنان او زده است(6) به دو وجه:

اول آنکه: رجلا فیه شرکآء ابوبکر باشد که اتباع او بر آرای مختلفه اند و چون امام ایشان بر حق نیست فرقه های مختلف شده اند، و رجلا سلما لرجل شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام اند که چون امام ایشان بر حق است و علم او از جانب خداست همه تابع اویند و به یک طریقه اند.

دوم آنکه: رجل اول مثل ابوبکر و امثال اوست که تابع حضرت رسول صلی الله علیه و آله نبودند و تابع شیطان و اهوای باطله خود بودند، و رجل دوم امیرالمؤمنین علیه السلام است که تابع حضرت رسول صلی الله علیه و آله بود در جمیع امور، چنانچه ابوالقاسم حسکانی روایت کرده است که حضرت امیر علیه السلام فرمود: منم آن رجل که سالم بودم برای رسول خدا صلی الله علیه و آله.(7).

و در حدیث دیگر فرمود که: یک نام من در قرآن سلم است.(8).

سوم: وان جنحوا للسلم فاجنح لها و توکل علی الله انه هو السمیع العلیم(9) یعنی: اگر میل کنند بسوی صلح و انقیاد، پس میل کن بسیو آن و توکل کن بر خدا بدرستی که او شنوا است و دانا، مفسران گفته اند که: این آیه