- اساتيد سيد مرتضي (قدّس سرّه) 1
- تبارنامه با شرافت 1
- تأليفات و خدمات سيد مرتضي (قدّس سرّه) 2
- مختصري درباره كتاب «المقنع في الغيبة» 2
- مختصري درباره روش زندگي وسيره سيد مرتضي(قدّس سرّه) 2
- اهميت كتاب 3
- زمان و سبب تأليف كتاب 3
- امامت و غيبت 3
- اصل لزوم امامت 4
- دو اصل مبنايي براي غيبت 4
- ديدگاه ساير فرقهها 5
- انحصار امام در امام غائب 5
- اصل لزوم عصمت 5
- حكمت غيبت و جهل به آن 6
- لزوم حفظ كردن اصول بحث 6
- علت غيبت و جهل به آن 6
- تقدّم اصول بر فروع 7
- اعتماد بزرگان بر اين روش 7
- فرع قبل از اصول؟ هرگز 7
- تأكيد بر حفظ سير موضوعي بحث 8
- برتري اين روش در بحث غيبت 8
- غيبت، فرع امامت 8
- فرق بين دو روش 8
- بررسي حكمت غيبت 9
- پنهان شدن از ديد ستمكاران 9
- فرق بين اختفاء پيامبر و غيبت امام 9
- عدم غيبت امامان پيشين 10
- طولاني يا كوتاه بودن غيبت 10
- فرق بين غيبت و عدم وجود 10
- مخفي بودن پيامبر(صلي الله عليه وآله) و عدم وجود او 11
- اقامه حدود الهي در زمان غيبت 11
- ظهور در جانپناه 11
- امام غايب و بيان احكام 12
- علّت عدم ظهور امام براي دوستان خود 12
- غيبت امام و هدايت به حق 12
- مناسب نبودن اين جواب 13
- جواب از اعتراض نويسنده 13
- جهت ترس از اولياء در هنگام ظهور 13
- اساس رسيدن به نتيجه 14
- تكليف غير مقدور 14
- جواب ازاين اعتراض اينست كه 14
- مقدمه بحث 15
- فرق بين دوست و دشمن در علّت غيبت 15
- آنچه در آينده سبب كفر ميشود در حال حاضر كُفر نيست 15
- حدّ تأثير غيبت بر نقش امام(ع) 16
- الهام گيري اولياء از امام غايب 16
- عدم فرق بين غيبت و ظهور در الهامگيري اولياء 16
- عدم ضرورت ظهور براي اولياء 17
- چگونگي آگاهي امام غائب بر امور 17
- ديدن كارها توسط خود ايشان(ع) 17
- امكان تعيين جانشين 18
- اقرار در نزد امام(ع) 18
- شهادت دادن شاهدان نزد حضرت(ع) 18
- احتمال دوري و نزديكي امام(ع) 18
- عدم امكان جايگزين براي امام(ع) 19
- بهره وري از وجود امام(ع) 19
- جواب بر طبق روش مخالفين 20
- كيفيّت آگاهي امام(ع) به زمان ظهور 20
- عدم اعتماد امام(ع) بر ظنّ و گمان 20
- مورد خاص يكساني حكم ظهور و غيبت 21
اهميت كتاب
اهميت كتاب
ارزش و اهميت والاي اين كتاب زماني بيشتر فهميده مي شود كه بدانيم شيخ طوسي (قدّس سرّه) كه خود يكي از نامدارترين و تواناترين علماي شيعي، در مباحث كلامي است، مقاطعي مهم از اين كتاب را گاهي به صورت نقل صريح و گاهي با اندكي تصرّف و اختصار در كتاب «غيبت» و نيز در «فصل في الكلام في الغيبة» آورده، و در جاي جاي اين دو كتاب، مطالب مختلفي از كتاب «مقنع» را باتصريح بنام سيد مرتضي (قدّس سرّه)، مورد استناد قرار داده است. پس از آن همين نقل ها، مورد نظر علامه مجلسي (رحمة الله عليه) قرار گرفته و آنها را در كتاب نفيس «بحار الانوار»( [6] ) در ضمن ادلّه اي كه شيخ طوسي در اثبات غيبت ذكر كرده، نقل نموده است. بنابراين كتاب «المقنع» را مي توان يكي از مصادر با واسطه «بحار الانوار» به شمار آورد. همينطور مفسّر و دانشمند بزرگ اسلام مرحوم شيخ طبرسي (متوفي به سال 548 هجري قمري) قسمتهايي از همين كتاب را بصورت نقل صريح يا به اختصار در كتاب ارزشمند خود «اعلام الوري باعلام الهدي» طي مسائل اول تا پنجم باب پنجم ذكر نموده است. او اگر چه به نام سيد شريف مرتضي به عنوان مستند اين اقوال تصريح نموده لكن اسم كتاب «مقنع» را بعنوان مدرك آنها ذكر نفرموده است. اهتمام اين بزرگان و اعتباري كه براي ذكر مقاطع مهم و قسمتهاي قابل توجّه كتاب «مقنع» در تأليفات خود قائل بوده اند، دلالت روشني بر اذعان و اعتراف آنان به پيشگامي سيد مرتضي در اين راه، و اهميت فرمايشات او در اين مباحث دارد. پاورقي
( [6] ) «بحار الانوار» علامه مجلسي: جلد 51 باب 12 صفحه 167.
زمان و سبب تأليف كتاب
زمان و سبب تأليف كتاب
سيد مرتضي (قدّس سرّه) در ابتداي اين كتاب فرمود: «در مجلس وزير سيد ـ كه خدا عمرش را به عزّت زياد گرداند و بدخواهان و دشمنانش را خوار نمايد ـ كلامي درباره غيبت امام زمان(عليه السلام) پيش آمد ... اين امر مرا بر آن داشت كه سخني مختصر آورم ...» پس از چند سطر چنين نوشت: «من آنچه در اين محضر گرامي ـ كه خدايش مستدام بدارد ـ از پيشي گرفتن بر معاني بديع و ... ديده ام». درباره اينكه مراد از اين «وزير سيد» كيست و كدامين محضر، مورد نظر مرحوم سيد مرتضي بوده است در كتاب شريف «الذريعه» آمده است: «... استاد ما شيخ نوري فرمود: سيد مرتضي اين مقدمه را خطاب به وزير مغربي عصر خويش نوشته است». مرحوم علامه شيخ «آقا بزرگ طهراني» سپس ادامه مي دهد: «و آن وزير مغربي، شخصي بنام ابو الحسن علي بن الحسين بن علي بن هارون بن عبدالعزيز أراجني بوده است، چنانكه از كتاب رجال نجاشي در ضمن بيان حالات جدّ اعلاي او هارون بن عبدالعزيز استفاده مي شود».( [7] ) از اينكه در اول كتاب و نيز دربخشهاي ديگر آن به كتابهاي «شافي» و «تنزيه الانبياء» ارجاع داده شده مي توان فهميد كه كتاب «المقنع» بعد از آن دو كتاب نوشته شده است. قابل ذكر است كه چندين نسخه خطي از اين كتاب در كتابخانه مركزي دانشگاه تهران و كتابخانه مجلس شوراي اسلامي موجود است و تا به حال، جز در ضمن فصلنامه «تراثنا» شماره 27 كه توسط «مؤسسه محترم آل البيت» منتشر مي شود، چاپ نشده است.( [8] ) پاورقي
( [7] ) «الذريعة»، آقا بزرگ طهراني : جلد 22 صفحه 123، و رجال نجاشي: صفحه 439 عدد 1183. ( [8] ) در نوشتن اين مقدمه از تحقيقات انجام شده توسط دو محقق بزرگوار كتابهاي «المقنع» و «امالي المرتضي» كه در ابتداي اين دو كتاب به زبان عربي به چاپ رسيده، استفاده فراوان شده است.