خلاصه عبقات الانوار : حدیث نور صفحه 145

ص:148

این ها بود افزایش های چهارگانه از «کابلی» و دو افزوده از «ابن روز بهان» که کابلی در آن دو نیز با وی شریک است و حال آن که اصلاً در عبارات «ابن جوزی» وجود ندارد.

هم چنان که مطالب ذیل نیز به دست می آید:

1 - ابن روز بهان از ابن جوزی نقل کرده است که او حکم کرده است که «محمّدبن خلف» حدیث ساز بوده؛ لکن «کابلی» اسم «ابن جوزی» را نیاورده تا کسی بر او ایراد نگیرد.

2 - «کابلی» حکم به حدیث ساز بودنِ او را به اجماع اهل خبر نسبت داده، به جای آن که به «ابن جوزی» نسبت داده باشد.

3 - و «دهلوی» به جای اجماع اهل خبر، اجماع اهل سنّت گفته است.

نگرشی به کلام ابن جوزی

در عبارت «الموضوعات» از ابن حبّان گفتارش را درباره ی مروزی آورده است که: وی چون کم هوش بوده و تحت تأثیر تلقینات قرار می گرفته، از این جهت سزاوار ترک است. این عبارت صراحت دارد در این که وی عمداً حدیث جعل نمی کرده و بر رسول خدا دروغ نمی بسته است. بنابراین آن چه را که از «ابن معین» آورده است که وی «کذّاب» بوده، باطل می شود؛ زیرا دلیلی وجود ندارد که او را نسبت به دروغ بدهیم بر طبق آن چه که «ابن حبّان» گفته است.

علاوه بر این آن که پیشوایان اهل سنّت، ابن معین را سرزنش کرده و بر او ایراد گرفته اند که وی بیش از حد بر مردم اشکال می گرفته؛ لذا هنگامی که او یکی از راویان را جرح می کند و بر او ایراد می گیرد، باید توقّف کرد، همان گونه که در کتاب «مناقب الشافعی» تألیف فخر رازی، در مورد سخنانی که او درباره ی شافعی گفته است بحث کرده است.