خلاصه عبقات الانوار : حدیث نور صفحه 172

ص:175

کابلی می افزاید: «فرض می کنیم که این گونه اخبار و روایات ثابت شود، ولی در این گونه امور نمی توان به آن ها احتجاج و استدلال کرد. و این ظاهر و آشکار است.»

مخاطب ما «دهلوی» تأییدش را به این حدیث افزوده است، لکن روشن و بدیهی است که این تأیید دلیلی ندارد، زیرا بین این دو حدیث هیچ گونه تناسبی نیست نه از نظر منطوق و نه از نظر مفهوم، و هیچ گونه دلالتی بر آن ندارد... و شاید به همین دلیل است که «کابلی» اصلاً به آن توجّهی نکرده است.

2 - معنای حدیث بطلان این ادّعا را روشن می کند

«شیخ عبدالحق دهلوی» در مورد معنای حدیث چنین گوید:

«در متن (کتاب مشکاه) آمده است: ارواح، لشکریانی آماده اند. هرچه از آن ها که یک دیگر را شناخته باشند، با یک دیگر الفت می گیرند و آن چه از آن ها که یکدیگر را نشناخته باشند، با هم اختلاف می یابند.»

این حدیث می رساند که ارواح، عَرَض نیستند و پیش از بدن ها موجود بوده اند.

البتّه از این مطلب، قدیم بودن آن ها ثابت نمی شود. لکن این عقیده را که ارواح بعد از تکمیل بدن و تسویه ی آن آفریده می شود، باطل می کند مگر این که مقصود از آفرینش پیش از بدن، تقدیر و مقدّر شدن آن ها باشد. این معنی با ظاهر حدیث کاملاً مخالفت دارد، بلکه در برخی از احادیث آمده است که: ارواح دو هزارسال پیش از ابدان آفریده شده اند.

نیز بر این مطلب دلالت دارد که در آغاز آفرینش، دو حالت داشته اند: انس داشتن و اختلاف داشتن به اعتبار موافقت و مخالفت در صفات. هم چنین می رساند که بدن های که ارواح در آن ها باشند، در دنیا با هم ملاقات کرده و با هم انس می گیرند و بر طبق آفرینش پیشین، با یک دیگر اختلاف می یابند: نیکوکار نیکان را دوست می دارد و بدکاران بدکار را. و اگر چیزی عارض شد که مقتضی غیر از آن بود، به آن بازمی گردد.

هر یک از آنان که قبل از تعلّق به بدن ها، آن ها را شناخته باشد، در این دنیا با آن ها الفت می گیرد، مثل کسی که دوستش را گم کرده باشد و بعد از مدّتی به او برسد. و هر یک از