خلاصه عبقات الانوار : حدیث نور صفحه 279

ص:282

دلالت دارد که بر تیزهوشان زیرک پوشیده نیست.

8- سهروردی

شیخ شهاب الدین، ابوحفص عمربن محمّد سهروردی احادیث فضیلت تفقه در دین را نقل می کند، آن گاه می گوید: خداوند متعال، فقه را صفت قلب قرار داده و فرموده است: «لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِها» (1) که هنگام تفقّه خواهند دانست. چون بدانند عمل خواهند کرد. و چون عمل کنند خواهند شناخت. وقتی که شناختند هدایت خواهند یافت. چرا که هر کس فقیه تر باشد، روح و روانش سریع تر اجابت خواهد کرد و نسبت به دین شناس مطیع تر خواهد بود و از نور یقین بهره بیشتری خواهد برد. پس علم و دانش، بخششی الاهی است برای قلب ها. و معرفت این موهبت الاهی را تشخیص می دهد. هدایت عبارت است از این که دل ها این ها را وجدان کنند. پس معنای این جمله که رسول خدا فرمود: «آن چه که مرا خداوند از هدایت و علم برانگیخت»، آن است که حضرت خبر داده است از این که دل پیامبر، هدایت و علم را یافته و وجدان کرده، پس هدایت گر و هدایت یافته است. و علم آن حضرت وراثتی است که از حضرت آدم ابوالبشر صلوات اللّه در اوست و با او در هم آمیخته است، از آن هنگام که خداوند اسامی اشیاء را به او آموخت و او را به علم گرامی داشت، در آن جا که فرمود: «عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ » (2) پس حضرت آدم علیه السلام به خاطر علم و حکمتی که در وجود او قرار داده شده و ترکیب یافته بود، دارای فهم، هوشیاری، معرفت، مهربانی، لطف، محبّت، کینه، شادی، غم، خشنودی، رفاه، خشم و زیرکی بود. سپس اقتضای آن داشت که همه ی این ها را به کار گیرد و برای قلب او بصیرتی قرار داد و به وسیله ی نوری که به او بخشیده شده بود، به سوی خداوند متعال هدایت یافت.

بنابر این پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم با آن نور موروثی که بخشش ویژه ی او بود، به سوی