علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 117

و سبک گفتارش، و در مطالب و حقایقش همه معجزه است. نه تنها در یک عصر، بلکه در همه زمانها و برای همه ملتها و جوامع بشری؛ تا آن روز که در پیشگاه آفریدگار مهربان و قادر منان حاضر آیند.

گوهرهای حقایق این دریای بزرگ بسیار گرانبها و در عین حال بی شمار است. این حقایق در محدوده آنچه قرآن ذکر نموده است منحصر نمی شود بلکه مطلب آنگونه است که خدای قادر حکیم فرموده است: (وَ لَو أَنَّ ما فِی الأَرضِ مِن شَجَرَهٍ أَقلامٌ وَ البَحرُ یَمُدُّهُ مِن بَعدِهِ سَبعَهُ أَبحُرٍ ما نَفِدَت کَلِماتُ اللّهِ إِنَّ اللّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ ) (1) «و اگر (بر فرض) آنچه از درخت [ان] در زمین است قلم ها شود، در حالی که دریا (مرکب شود و) بعد از آن هفت دریا به کمکش آید، (آفریده ها و) کلمات خدا پایان نمی یابد براستی که خدا شکست ناپذیری فرزانه است.»

هرچند جلوه های متعدد و ابعاد گوناگون برای اعجاز ذکر شده است اما در این فصل به تفصیل به مهمترین بُعد آن که شمولیت و ظهور بیشتری نسبت به بقیه ابعاد دارد پرداخته می شود. به نظر می رسد تمامی ابعاد دیگر اعجاز قرآن کریم - که برخی در این فصل و برخی در فصل بعدی خواهد آمد - برخاسته از فصاحت و بلاغت بی نظیر این پیام آسمانی است.

1- اعجاز بیانی

اشاره

همان طور که اشاره شد، بُعد بلاغی و بیانی قرآن کریم از مهمترین ابعاد و از اساسی ترین جلوه های اعجاز این کتاب آسمانی است. مخاطبین نخستین قرآن، مردمانی بودند که در میدان سخنوری و فصاحت و بلاغت، رعایت مقتضای حال و مقام و سهولت گفتار، چنان پیش رفته بودند که گوی سبقت را از دیگران