علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 126

ه) نکته ها و ظرافت ها

در قرآن انواع استعاره، تشبیه، کنایه، مجاز و نکته های بدیع به حد وفور به کار رفته است؛ در تمامی موارد، چهارچوب شیوه های متعارف عرب رعایت شده، ولی مورد کار برد با چنان ظرافت و دقت انجام شده که موجب حیرت اربابان سخن و نکته سنجان عرب گردیده است. سخندانان پذیرفته اند که تشبیات قرآن متین ترین تشبیاتی است که در کلام عرب یافت می شود، جامع محاسن نکات بدیع و رساترین بیان، در ارائه فنّ ترسیم معنی است.

ابن اثیر، ادیب بزرگ جهان عرب، در باره تشبیه، آیه (وَ جَعَلنَا اللَّیلَ لِباساً) (1) را مثال می آورد؛ به گفته وی تشبیه شب به لباس به این جهت است که تاریکی شب افراد را از دید یکدیگر پنهان می دارد تا اگر از دشمنی بخواهد بگریزد یا در کمین او بنشیند یا چیزی را از دید دیگران پنهان دارد، از تاریکی فراگیر آن شب به بهترین شکل بهره ببرد. این تشبیه از جمله ظرافتهایی است که تنها قرآن به آن آراسته است و در دیگر کلام منثور و منظوم عرب یافت نمی شود...» (2)

2- اعجاز تشریعی

اشاره

انسان همواره پرسشهایی در باره هستی و راز آفرینش با خود داشته و پیوسته در تلاش بوده است تا پاسخ های قانع کننده ای برای آن بیابد؛ سؤالهایی از قبیل: از کجا آمده؟ چرا آمده؟ به کجا می رود؟ و.... کوششهای انسان برای پی بردن به راز هستی، نتوانسته به پاسخ قانع کننده ای برسد و تمامی این مسائل را روشن سازد: (... وَ ما أُوتِیتُم مِنَ العِلمِ إِلاّ قَلِیلاً) ؛ (3) هر آنچه از دانش به دست آورده اید اندکی بیش

1- (1) . نبأ، آیه10.
2- (2) . موصلی، ابی الفتح ضیاء الدین، المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، ج2، ص126 - 135.
3- (3) . اسراء، آیه85.