- درآمد 1
- 1- مفهوم شناسی علوم قرآنی و سیر تاریخی آن 6
- اشاره 6
- علوم قرآنی 6
- پیشینه علوم قرآنی 7
- 2- مفهوم شناسی وحی 13
- اشاره 13
- وحی در لغت 15
- وحی در اصطلاح 16
- وحی در قرآن 16
- اقسام وحی نبوی 18
- چگونگی نزول وحی 20
- اشاره 23
- 3- نزول قرآن 23
- نزول اجمالی و نزول تفصیلی (انزال و تنزیل) 26
- اشاره 32
- 4- عناوین، سوره ها و آیات قرآن 32
- اسامی قرآن 33
- سوره های قرآن 36
- آیات قرآن 38
- 5- آیات و سوره های مکی و مدنی 42
- اشاره 42
- معیار تقسیم به مکی و مدنی 43
- فایده و ضرورت شناخت آیات مکی و مدنی 43
- چگونگی تشخیص سوره های مکی و مدنی 45
- تعداد سوره ها و آیات مکی و مدنی 47
- اشاره 50
- 6- اسباب نزول 50
- اشاره 52
- فواید شناخت اسباب نزول 52
- العبره بعموم اللفظ 54
- دستیابی به اسباب نزول 56
- 7- نگارش و جمع آوری قرآن کریم 59
- اشاره 59
- حفظ و نگارش در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 60
- 1- مرحله حفظ قرآن 60
- 2- مرحله کتابت قرآن 61
- کاتبان وحی 63
- نگارش قرآن در زمان ابوبکر (رضی الله عنه) 64
- روش زید در جمع قرآن 66
- مصاحف صحابه 68
- یکسان سازی مصحف ها (توحید قراءات) 69
- 8- قرائات سبعه 74
- اشاره 74
- تدوین قرائت های معروف 76
- تعریف قرائت 77
- عوامل اختلاف قرائات 78
- انحصار قرائت ها به هفت 81
- قاریان هفت گانه و راویان آنها 82
- ویژگی های قرائت عاصم به روایت حفص 85
- اشاره 85
- 9- ویژگی های قرائت عاصم و حجیت قرائات 85
- تواتر و حجیت قراءات سبعه 87
- حدیث سبعه احرف و قرائات هفتگانه 89
- اشاره 94
- 10- نزاهت قرآن کریم از تحریف 94
- استعمال تحریف در قرآن 95
- مفهوم تحریف 95
- انواع تحریف 96
- اشاره 98
- 1- دلیل قرآنی 98
- الف) آیه حفظ 98
- ادله مصونیت قرآن از تحریف 98
- ب) آیه عزّت 99
- 2- دلیل عقلی 100
- 4- اجماع مسلمین 101
- 3- سیره مسلمین و گواهی تاریخ 101
- 11- قرآن کریم معجزه جاودان 104
- اشاره 104
- مفهوم شناسی اعجاز 106
- ضرورت معجزه 106
- تحدی و مبارزه طلبی قرآن 107
- معارضه با آیات تحدی 109
- یادآوری 110
- مراحل تحدی 112
- اشاره 116
- 12- جلوه های اعجاز قرآن (1) 116
- اشاره 116
- ابعاد اعجاز قرآن کریم 116
- 1- اعجاز بیانی 117
- اشاره 117
- الف) گزینش کلمات 118
- ج) نظم آهنگ قرآن یا اعجاز صوتی 121
- ب) سبک و شیوه بیان 121
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 125
- ه) نکته ها و ظرافت ها 126
- 2- اعجاز تشریعی 126
- اشاره 126
- جامعیت احکام اسلامی 133
- 3- اعجاز علمی قرآن 143
- اشاره 143
- اشاره 143
- 13- جلوه های اعجاز قرآن (2) 143
- الف) زوجیت در قرآن 144
- ب) عمل لقاح بادها 146
- ج) گهواره بودن زمین 146
- د) گسترش زمین 147
- ه) آب، اصل حیات 148
- و) حرکت فلکها 149
- 4- اعجاز غیبی 150
- ز) پوشش هوایی حافظ زمین 150
- 5- اعجاز سلامت قرآن از تناقض 154
- 6- اعجاز عددی قرآن 156
- 14- ناسخ و منسوخ 158
- اشاره 158
- شرایط نسخ 160
- اهمیت بحث نسخ 161
- حقیقت نسخ 162
- انواع نسخ در قرآن 163
- آیات منسوخه 164
- آیه نجوی 166
- آیات صفح 167
- 15- محکم و متشابه 170
- اشاره 170
- تعریف محکم و متشابه 171
- اهمیت محکم و متشابه 174
- اقسام تشابه در قرآن 176
- حکمت وجود متشابهات در قرآن 178
- تفسیر و تأویل 181
- تأویل متشابهات را چه کسی می داند؟ 182
- آیا حروف مقطعه از متشابهات است ؟ 184
- 1- نفی تحیُّز از خدا 186
- اشاره 186
- نمونه هایی از آیات متشابه 186
- 2- اراده و اختیار 188
- کتابنامه 190
3- نزول قرآن
اشاره
هدف کلی: شناخت نزول اجمالی و تفصیلی قرآن کریم (انزال و تنزیل).
هدفهای آموزشی:
انتظار می رود پس از مطالعه این فصل، فراگیر بتواند:
1. تفاوت قرآن را با سایر کتب آسمانی از جهت نزول بداند؛
2. به حکمت های نزول تدریجی آیات آشنا شود؛
3. فرق میان نزول اجمالی را با نزول تفصیلی ذکر نماید؛
4. نظرات محققین را در رابطه با نزول قرآن توضیح دهد؛
5. قول اصح را در رابطه با نزول قرآن با دلیل بیان کند.
حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) بنابر قول مشهور در ماه ربیع الاول سال عام الفیل (1) حدود 570 میلادی دیده به جهان گشود. آن حضرت عادت داشتند که بر اساس آیین حضرت ابراهیم*و به خاطر دوری از انحراف های جاهلی و تقرب به خداوند، به غار حراء (2) رفته به عبادت و نیایش (تَحَنُّث) بپردازند. چهل سال از عمر پاک او می گذشت که در یکی از نوبت های مرسوم عبادت خویش، در غار حراء فرشته وحی جبرئیل امین*با پیام خداوند و نخستین آیات سوره
1- (1) . از آنجا که در آن سال حادثه حمله لشکر فیل سوار ابرهه به خانه کعبه و شکست آنها رخ داد، به «عام الفیل» مشهور شده است.
2- (2) . این غار در جبل النور در شمال شرقی مکه و با فاصله 6 کیلومتری از خانه کعبه قرار دارد.