علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 25

است. در دوران حیات پیامبر (صلی الله علیه و آله) متناسب با پیشامدها و برای رفع مشکلات و یا پاسخ به سؤال ها، مجموعه ای از آیات یا سوره ای نازل می شد که این پراکندگی در نزول، قرآن را از دیگر کتب آسمانی متمایز می کند؛ زیرا صحف ابراهیم*، الواح موسی*و سایر کتب آسمانی یکجا نازل شده اند. همین امر بهانه ای شد تا مشرکان نسبت به پیامبر (صلی الله علیه و آله) عیب جویی کنند؛ چنان که در این آیه آمده است:

وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَو لا نُزِّلَ عَلَیهِ القُرآنُ جُملَهً واحِدَهً... (1) «کافران گفتند: چرا قرآن یکجا بر او نازل نگردیده؟...»

و در جواب آنان آمده: ... کَذلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤادَکَ وَ رَتَّلناهُ تَرتِیلاً (2) «این به خاطر آن است که قلب تو را به وسیله آن استوار گردانیم و [از این رو] آن را به تدریج بر تو خواندیم». در جای دیگر می فرماید: وَ قُرآناً فَرَقناهُ لِتَقرَأَهُ عَلَی النّاسِ عَلی مُکثٍ وَ نَزَّلناهُ تَنزِیلاً (3) «قرآنی که آیاتش را از هم جدا کردیم تا آن را با درنگ بر مردم بخوانی و آن را به تدریج نازل کردیم».

آن گونه که از قرآن استنباط می شود، حکمت تدریجی بودن نزول قرآن، آن است که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و مسلمانان احساس کنند همواره مورد عنایت خاص پروردگار هستند و پیوسته رابطه آنان با حق تعالی استوار است. چنان که آیات وحی در موقعیت های بسیاری موجب دلگرمی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) بوده است.

از عِکرمه نقل شده است که خداوند قرآن را به تدریج سه آیه و چهار آیه و پنج آیه فرستاده است تا از یک طرف حفظ و ضبط آیه های قرآنی برای مسلمانان - که اکثرا جز حافظه وسیله دیگری برای ضبط آنها نداشتند - امکان پذیر باشد.

1- (1) . فرقان، آیه32.
2- (2) . فرقان، آیه32.
3- (3) . اسراء، آیه106.