علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 26

از طرفی دیگر با نزول تدریجی آیه های قرآن، تدریجا اعتقادات و باورهای خرافی و جاهلی و رفتارهای زشت ترک گردیده و

باورهای درست و اخلاق اسلامی جایگزین آنها گردند. زیرا همان گونه که سنت آفرینش و خلقت، رشد و تکامل تدریجی است، همچنین فطرت انسانی از حیث اصلاح فقط پذیرای رشد و تکامل تدریجی است، نه تغییر و تحولات سریع و فوری؛ همان گونه که تندبادها و طوفان های ناگهانی می خروشند و درهم می ریزند، اما نم - نم آرام و مستمر باران تا اعماق زمین نفوذ می کند. نزول قرآن به گونه تدریجی همه جای مدینه و مکه و حجاز و شبه جزیره را تدریجا متحول نمود و ابلاغ تدریجی آن دلهای آماده را در سراسر عالم مجذوب خود ساخت.

نزول اجمالی و نزول تفصیلی (انزال و تنزیل)

طبق نص صریح قرآن، نزول قرآن در ماه مبارک رمضان و در شب قدر بوده است:

شَهرُ رَمَضانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ القُرآنُ... (1) «ماه رمضان [همان ماه] است که در آن، قرآن فرو فرستاده شده است...»

إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَهٍ مُبارَکَهٍ... (2) «ما آن را در شبی فرخنده نازل کردیم.»

إِنّا أَنزَلناهُ فِی لَیلَهِ القَدرِ (3) «ما [قرآن را] در شب قدر نازل کردیم.»

از طرف دیگر بنابر روایات متواتر و قطعی تاریخ، آیات و سوره های قرآن مجید بر خلاف کتب پیشین الهی، یک باره نازل نشده بلکه در طول دوران رسالت به اقتضای پیشرفت نهضت اسلامی و نیازهای عینی جامعه، به تدریج نازل گردیده است. علاوه بر

1- (1) . بقره، آیه185.
2- (2) . دخان، آیه3.
3- (3) . قدر، آیه1.