علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 46

آدم و ابلیس آمده باشد - جز سوره های طولانی مانند بقره - یا سوره ای که در آن سرگذشت انبیای سلف و امت های گذشته آمده باشد، مکی است و هر سوره ای که در آن از فریضه و تکالیف و حدود شرعی سخن گفته شده باشد، مدنی است». (1)

همچنین سیوطی از ابی الطفیل نقل می کند که گفت: شاهد بودم که حضرت علی (رضی الله عنه) خطبه می خواند و در ضمن آن فرمود:

«سَلُونِی فَوَاللهِ لاَ تَسأَلونی عن شیئٍ إلاَّ اخبِرتُکُم وَ سَلونی عَن کِتابِ اللهِ فَوَاللهِ ما مِن آیَهٍ إلاَّ وَ أَنا أَعلَمُ أَبِلَیلٍ نَزَلَت أَم بِنَهارٍ أَم فِی سَهلٍ أَم فِی جَبَلٍ» (2)از من بپرسید که سوگند به خدا از هر چیزی بپرسید به شما خبر خواهم داد. و از کتاب خدا بپرسید که سوگند به او، هیچ آیه ای نیست مگر این که من می دانم که در شب نازل شده یا در روز، در بیابان فرود آمده یا در کوه.

در مورد راه دوم برخی ویژگیهایی وجود دارد که ما را در شناخت آیات و سوره های مکی و مدنی کمک می کنند، بعضی از این خصوصیات مربوط به الفاظ و ظاهر آیات می شود و بعضی دیگر مربوط به محتوا و معانی. اینک به مواردی اشاره می شود:

کوتاهی آیات درون یک سوره و نیز کوتاهی خود سوره، نوعاً مکی بودن آن را می رساند و بلندی آیه های یک سوره علاوه بر بلندی سوره، نوعاً مدنی بودن آن را ثابت می کند.

لحن تند و شدید سوره، بیشتر با اهل مکه است که اهل عناد و لجاج و مقاومت در مقابل حق بوده اند؛ ولی لحن ملایم و خفیف، بیشتر مدنی بودن سوره را می رساند که بیشتر خطاب به مؤمنین است.