علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 47

بحث در باره اصول دین (توحید، نبوت و معاد) و اصل ایمان و دعوت به اسلام و به تصویر کشیدن صحنه های قیامت از ویژگی های سوره های مکی است؛ حال آنکه در سوره های مدنی، بیشتر از تفاصیل احکام و بیان شریعت اسلام سخن گفته شده است.

دعوت به پایبند بودن به اخلاق و استقامت در رأی و سلامت عقیده و ترک لجاج و عناد و نیز برخورد تند با عقاید باطل مشرکان و ناچیز شمردن اندیشه های تهی و بی اساس آنان، از خصایص سوره های مکی است؛ ولی برخورد با اهل کتاب و دعوت آنان به میانه روی در عقاید و اندیشه ها و همچنین مبارزه با منافقین و ذکر خصایص و صفات آنها، کثرت ذکر جهاد و احکام آن از ویژگی های سوره های مدنی است.

غالباً خطاب هایی که با عنوان (یا أیها الناس...) آمده است از ویژگی های سوره های مکی است و عنوان (یا أیها الذین آمنوا...) از خصایص سوره های مدنی است.

1. هر سوره ای که با حروف مقطعه شروع شود - به جز بقره و آل عمران - مکی است که 27سوره را تشکیل می دهند.

2. معمولاً سوره هایی که با سوگند شروع می شوند مکی اند.

البته این ویژگی ها هرگز کلّیّت ندارد؛ و مواردی بر خلاف آن وجود دارد، اما در صورتی که چندین خصیصه با هم جمع باشد و نص معارضی نیز در میان نباشد، قابل اعتماد است و موجب قوت احتمال می شود و در این حالت است که برای مفسر، کاربرد فقهی، تاریخی و... خواهد داشت.

تعداد سوره ها و آیات مکی و مدنی

سیوطی در روایتی از ابن عباس نقل می کند که از مجموع 114 سوره قرآن 86 سوره مکی و 28 سوره مدنی می باشد.