علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 62

( کَسَبَت وَ هُم لا یُظلَمُونَ ) (1) (از روزی بپرهیزید (و بترسید) که در آن روز، شما را به سوی خدا بازمی گردانند سپس به هر کس، آنچه انجام داده، به طور کامل باز پس داده می شود، و به آنها ستم نخواهد شد. چون هر چه می بینند، نتایج اعمال خودشان است).

بعد از نزول این آیه پیامبر (صلی الله علیه و آله) دستور دادند آن را بین آیات «ربا» (2) و آیه «دین» (3) در سوره بقره ثبت کنند. بنابر این ثبت آیات در سوره ها، چه با نظم طبیعی و چه بر خلاف نظم طبیعی، با نظارت و دستور خود پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) انجام گرفته و اصطلاحاً توقیفی است.

بدین ترتیب در حیات نبی مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله) جایگاه تمامی آیات مشخص و علاوه بر حفظ آنها در سینه صدها نفر از اصحاب، در وسایلی همچون: چوب خرما، سنگهای کوچک، پوستهای دباغی شده، استخوانهای صاف، پارچه ابریشمی، و کاغذ نوشته می شد. (4)

1- (1) . بقره، آیه281. سابقاً اشاره شد که این آیه آخرین آیه نازل شده بر آن جناب است.
2- (2) . آیات 276 تا 280 بقره.
3- (3) . آیه282 بقره.
4- (4) . به اعتقاد ابن خلدون، خط رایج در عصر ظهور اسلام، خط مسند (حمیری) بود که خط مردم یمن و دارای قدمت زیاد بوده است. ویژگی مهم این خط منفصل نوشته شدن حروف آن است. نک. ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، ابن خلدون حضرمی، مقدمه ابن خلدون، فصل 30 ص: 418؛ اما منابع تاریخی بیانگر آن است که با سوادان عرب با دو خط «نبطی» که خط ابتدایی نسخ بود و خط «سریانی» و «حیری» که بعد از تکامل به آن خط کوفی می گفتند، آشنایی داشتند. خط نبطی را عربها در اثنای مسافرت به شام از «حوران» آموختند. اما خط «حیری» و یا کوفی را از عراق گرفتند. در آن زمان، عموماً نامه ها و مراسلات عادی به خط نسخ و نوشته های مهم مانند قرآن و حدیث به خط کوفی نگاشته می شد. نک: التمهید، ج1 ص: 358؛ نامه های منسوب به پیامبر (صلی الله علیه و آله) که نمونه هایی از آن در موزه «اسلامبول» و «وین» نگه داری می شود و همچنین مصاحف کهن منسوب به برخی از اصحاب و تابعین مؤید همین قول است.