- درآمد 1
- 1- مفهوم شناسی علوم قرآنی و سیر تاریخی آن 6
- علوم قرآنی 6
- اشاره 6
- پیشینه علوم قرآنی 7
- 2- مفهوم شناسی وحی 13
- اشاره 13
- وحی در لغت 15
- وحی در قرآن 16
- وحی در اصطلاح 16
- اقسام وحی نبوی 18
- چگونگی نزول وحی 20
- اشاره 23
- 3- نزول قرآن 23
- نزول اجمالی و نزول تفصیلی (انزال و تنزیل) 26
- اشاره 32
- 4- عناوین، سوره ها و آیات قرآن 32
- اسامی قرآن 33
- سوره های قرآن 36
- آیات قرآن 38
- اشاره 42
- 5- آیات و سوره های مکی و مدنی 42
- فایده و ضرورت شناخت آیات مکی و مدنی 43
- معیار تقسیم به مکی و مدنی 43
- چگونگی تشخیص سوره های مکی و مدنی 45
- تعداد سوره ها و آیات مکی و مدنی 47
- 6- اسباب نزول 50
- اشاره 50
- اشاره 52
- فواید شناخت اسباب نزول 52
- العبره بعموم اللفظ 54
- دستیابی به اسباب نزول 56
- 7- نگارش و جمع آوری قرآن کریم 59
- اشاره 59
- حفظ و نگارش در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 60
- 1- مرحله حفظ قرآن 60
- 2- مرحله کتابت قرآن 61
- کاتبان وحی 63
- نگارش قرآن در زمان ابوبکر (رضی الله عنه) 64
- روش زید در جمع قرآن 66
- مصاحف صحابه 68
- یکسان سازی مصحف ها (توحید قراءات) 69
- 8- قرائات سبعه 74
- اشاره 74
- تدوین قرائت های معروف 76
- تعریف قرائت 77
- عوامل اختلاف قرائات 78
- انحصار قرائت ها به هفت 81
- قاریان هفت گانه و راویان آنها 82
- اشاره 85
- ویژگی های قرائت عاصم به روایت حفص 85
- 9- ویژگی های قرائت عاصم و حجیت قرائات 85
- تواتر و حجیت قراءات سبعه 87
- حدیث سبعه احرف و قرائات هفتگانه 89
- 10- نزاهت قرآن کریم از تحریف 94
- اشاره 94
- مفهوم تحریف 95
- استعمال تحریف در قرآن 95
- انواع تحریف 96
- 1- دلیل قرآنی 98
- اشاره 98
- ادله مصونیت قرآن از تحریف 98
- الف) آیه حفظ 98
- ب) آیه عزّت 99
- 2- دلیل عقلی 100
- 4- اجماع مسلمین 101
- 3- سیره مسلمین و گواهی تاریخ 101
- 11- قرآن کریم معجزه جاودان 104
- اشاره 104
- ضرورت معجزه 106
- مفهوم شناسی اعجاز 106
- تحدی و مبارزه طلبی قرآن 107
- معارضه با آیات تحدی 109
- یادآوری 110
- مراحل تحدی 112
- 12- جلوه های اعجاز قرآن (1) 116
- اشاره 116
- ابعاد اعجاز قرآن کریم 116
- اشاره 116
- اشاره 117
- 1- اعجاز بیانی 117
- الف) گزینش کلمات 118
- ب) سبک و شیوه بیان 121
- ج) نظم آهنگ قرآن یا اعجاز صوتی 121
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 125
- 2- اعجاز تشریعی 126
- اشاره 126
- ه) نکته ها و ظرافت ها 126
- جامعیت احکام اسلامی 133
- اشاره 143
- اشاره 143
- 3- اعجاز علمی قرآن 143
- 13- جلوه های اعجاز قرآن (2) 143
- الف) زوجیت در قرآن 144
- ب) عمل لقاح بادها 146
- ج) گهواره بودن زمین 146
- د) گسترش زمین 147
- ه) آب، اصل حیات 148
- و) حرکت فلکها 149
- 4- اعجاز غیبی 150
- ز) پوشش هوایی حافظ زمین 150
- 5- اعجاز سلامت قرآن از تناقض 154
- 6- اعجاز عددی قرآن 156
- اشاره 158
- 14- ناسخ و منسوخ 158
- شرایط نسخ 160
- اهمیت بحث نسخ 161
- حقیقت نسخ 162
- انواع نسخ در قرآن 163
- آیات منسوخه 164
- آیه نجوی 166
- آیات صفح 167
- 15- محکم و متشابه 170
- اشاره 170
- تعریف محکم و متشابه 171
- اهمیت محکم و متشابه 174
- اقسام تشابه در قرآن 176
- حکمت وجود متشابهات در قرآن 178
- تفسیر و تأویل 181
- تأویل متشابهات را چه کسی می داند؟ 182
- آیا حروف مقطعه از متشابهات است ؟ 184
- نمونه هایی از آیات متشابه 186
- اشاره 186
- 1- نفی تحیُّز از خدا 186
- 2- اراده و اختیار 188
- کتابنامه 190
کاتبان وحی
در شماره کاتبان وحی اختلاف زیادی وجود دارد. حافظ بن عساکر (م571 ق.) در تاریخ دمشق 23 نفر را یاد می کند؛ ابوشامه در تلخیص این تاریخ، نام 25 نفر را می برد؛ شبر املسی (م1087 ق.) تعداد را به چهل نفر می رساند و حال آن که حافظ عراقی (م806 ق.) قبلاً نام 42 نفر را به نظم درآورده بود. برهان حلبی در حواشی شفا 43 نفر به نام می شمارد. مجتهد زنجانی نیز همین عدد را نقل می کند.
در میان مستشرقان، بلاشر فرانسوی می گوید: «تعداد کاتبان وحی به چهل نفر می رسید.» آماری را که محدّثان و مورّخان داده اند با توجه به زمان روی آوردن صحابه به اسلام می توان بدین ترتیب تنظیم کرد:
نویسندگان دوران مکه: خلفای چهارگانه، شُرَحبِیل بن حسنه (م18 ق.)، عبدالله بن سعد بن أبی السّرح (م37 ق.) خالدبن سعید بن عاص بن امیه، طلحه (م36 ق.)، زبیر (م36 ق.)، سعد بن ابی وقاص (م55 ق.)، عامر بن فهیره (م4 ق.)، علاء بن حضرمی(21 ق.)، معیقیب بن ابی فاطمه (م40 ق.)، ارقم بن ابی الارقم (م 11 ق.)، حاطب بن عمرو، حاطب بن ابی بلتعه (م30 ق.)، مصعب بن عمیر، عبدالله بن جحش، جهم بن قیس و سالم مولی ابی حذیفه (م12 ق.)
نویسندگان دوران مدینه: در آغاز بیشتر ابی بن کعب نویسندگی را انجام می داد. آن گاه زید بن ثابت که آموخته تر و ورزیده تر شده و کتابت را نزد اسیران بدر تکمیل کرده بود، بیشتر در محضر پیامبر (صلی الله علیه و آله) حضور می یافت. کسانی که بعدها به این جمع پیوستند عبارتند از: عبدالله بن رواحه (م8 ق.)، ثابت بن قیس (م12 ق.)، حنظله بن ربیع (م45 ق.)، حذیفه بن یمان (م 36 ق.)، علاء بن عقبه، جهیم بن الصّلت، عبدالله زید (م63 ق.)، محمد بن مسلم(43 ق.)، حنظله بن ابی عامر (م 3 ق.)، عبدالله بن عبدالله ابن ابی بن سلول، ابوزید قیس بن سکن، عقبه