- درآمد 1
- 1- مفهوم شناسی علوم قرآنی و سیر تاریخی آن 6
- علوم قرآنی 6
- اشاره 6
- پیشینه علوم قرآنی 7
- اشاره 13
- 2- مفهوم شناسی وحی 13
- وحی در لغت 15
- وحی در اصطلاح 16
- وحی در قرآن 16
- اقسام وحی نبوی 18
- چگونگی نزول وحی 20
- 3- نزول قرآن 23
- اشاره 23
- نزول اجمالی و نزول تفصیلی (انزال و تنزیل) 26
- اشاره 32
- 4- عناوین، سوره ها و آیات قرآن 32
- اسامی قرآن 33
- سوره های قرآن 36
- آیات قرآن 38
- اشاره 42
- 5- آیات و سوره های مکی و مدنی 42
- فایده و ضرورت شناخت آیات مکی و مدنی 43
- معیار تقسیم به مکی و مدنی 43
- چگونگی تشخیص سوره های مکی و مدنی 45
- تعداد سوره ها و آیات مکی و مدنی 47
- اشاره 50
- 6- اسباب نزول 50
- فواید شناخت اسباب نزول 52
- اشاره 52
- العبره بعموم اللفظ 54
- دستیابی به اسباب نزول 56
- 7- نگارش و جمع آوری قرآن کریم 59
- اشاره 59
- حفظ و نگارش در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 60
- 1- مرحله حفظ قرآن 60
- 2- مرحله کتابت قرآن 61
- کاتبان وحی 63
- نگارش قرآن در زمان ابوبکر (رضی الله عنه) 64
- روش زید در جمع قرآن 66
- مصاحف صحابه 68
- یکسان سازی مصحف ها (توحید قراءات) 69
- اشاره 74
- 8- قرائات سبعه 74
- تدوین قرائت های معروف 76
- تعریف قرائت 77
- عوامل اختلاف قرائات 78
- انحصار قرائت ها به هفت 81
- قاریان هفت گانه و راویان آنها 82
- 9- ویژگی های قرائت عاصم و حجیت قرائات 85
- اشاره 85
- ویژگی های قرائت عاصم به روایت حفص 85
- تواتر و حجیت قراءات سبعه 87
- حدیث سبعه احرف و قرائات هفتگانه 89
- 10- نزاهت قرآن کریم از تحریف 94
- اشاره 94
- استعمال تحریف در قرآن 95
- مفهوم تحریف 95
- انواع تحریف 96
- 1- دلیل قرآنی 98
- اشاره 98
- ادله مصونیت قرآن از تحریف 98
- الف) آیه حفظ 98
- ب) آیه عزّت 99
- 2- دلیل عقلی 100
- 4- اجماع مسلمین 101
- 3- سیره مسلمین و گواهی تاریخ 101
- اشاره 104
- 11- قرآن کریم معجزه جاودان 104
- ضرورت معجزه 106
- مفهوم شناسی اعجاز 106
- تحدی و مبارزه طلبی قرآن 107
- معارضه با آیات تحدی 109
- یادآوری 110
- مراحل تحدی 112
- ابعاد اعجاز قرآن کریم 116
- اشاره 116
- 12- جلوه های اعجاز قرآن (1) 116
- اشاره 116
- 1- اعجاز بیانی 117
- اشاره 117
- الف) گزینش کلمات 118
- ج) نظم آهنگ قرآن یا اعجاز صوتی 121
- ب) سبک و شیوه بیان 121
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 125
- ه) نکته ها و ظرافت ها 126
- 2- اعجاز تشریعی 126
- اشاره 126
- جامعیت احکام اسلامی 133
- اشاره 143
- اشاره 143
- 3- اعجاز علمی قرآن 143
- 13- جلوه های اعجاز قرآن (2) 143
- الف) زوجیت در قرآن 144
- ج) گهواره بودن زمین 146
- ب) عمل لقاح بادها 146
- د) گسترش زمین 147
- ه) آب، اصل حیات 148
- و) حرکت فلکها 149
- 4- اعجاز غیبی 150
- ز) پوشش هوایی حافظ زمین 150
- 5- اعجاز سلامت قرآن از تناقض 154
- 6- اعجاز عددی قرآن 156
- اشاره 158
- 14- ناسخ و منسوخ 158
- شرایط نسخ 160
- اهمیت بحث نسخ 161
- حقیقت نسخ 162
- انواع نسخ در قرآن 163
- آیات منسوخه 164
- آیه نجوی 166
- آیات صفح 167
- 15- محکم و متشابه 170
- اشاره 170
- تعریف محکم و متشابه 171
- اهمیت محکم و متشابه 174
- اقسام تشابه در قرآن 176
- حکمت وجود متشابهات در قرآن 178
- تفسیر و تأویل 181
- تأویل متشابهات را چه کسی می داند؟ 182
- آیا حروف مقطعه از متشابهات است ؟ 184
- نمونه هایی از آیات متشابه 186
- اشاره 186
- 1- نفی تحیُّز از خدا 186
- 2- اراده و اختیار 188
- کتابنامه 190
با تمام وجود به تلاوت آن می پرداخت. صدای دلنشین آن حضرت که از عمق جان ایشان نشأت می گرفت چنان مؤثر بود که دیگران با شنیدن آن مجذوب آیات ربانی و پیامهای سبحانی می شدند و دقیقاً به همین خاطر سران شرک پیروان خویش را از شنیدن تلاوت رسول خدا بر حذر می داشتند:
(وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لا تَسمَعُوا لِهذَا القُرآنِ وَ الغَوا فِیهِ لَعَلَّکُم تَغلِبُونَ ) (1) «کافران گفتند: گوش به این قرآن فراندهید; و به هنگام تلاوت آن جنجال کنید، شاید پیروز شوید!»
با گذشت زمان و نزول تدریجی آیات، آن حضرت صبحگاهان و شامگاهان، در نهان و عیان، سروش روح آفرین خدای حکیم را پس از دریافت، تلاوت و به یاران خویش می آموختند.
علاوه بر تأکیدات فراوان، سیره عملی رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بیانگر عنایت ویژه آن حضرت به این امر بوده است و لذا با ورود به مدینه به تأسیس دار القرائه دست زدند و گروهی از اصحاب را تشویق به فراگیری قرآن و بعدها به آموزش آن نمودند. معروف ترین قاریان قرآن در میان اصحاب که با دقت تمام، در اخذ و ضبط و کتابت و قرائت تعلیم قرآن می کوشیدند عبارتند از: عثمان بن عفان، علی بن ابی طالب، ابی بن کعب، عبدالله بن مسعود، زید بن ثابت، ابو موسی اشعری و ابو الدّرداء (رضی الله عنهم). (2)
طبقه دوم که شامل اصحاب صِغار و تابعین می شود؛ قرائت را از اصحاب بزرگوار فرا گرفتند. در میان آنها عبدالله بن عباس، ابو الاسود دوئلی، علقمه بن قیس، عبدالله بن سائب، اسود بن زید، ابو عبد الرحمن سلمی و مسروق بن اجدع از شهرت بیشتری برخوردارند.
1- (1) . فصلت، آیه26.
2- (2) . ذهبی، ابوعبدالله، معرفه القراء الکبار علی الطبقات والأعصار، ص24.