علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 80

«ج»، «ح» و «خ» و... تفاوتی وجود نداشت. خواننده باید با دقت در معنای جمله و ترکیب کلامی، حروف را تشخیص می داد؛ مثلاً ابن عامر و کوفیون (... نُنشِزُها...) (1) و دیگران «نَنشرَُها...» خوانده اند.

3. خالی بودن از علایم و حرکات : کلمات در مصاحف اولیه، عاری از هر گونه اعراب و حرکات ثبت می شد؛ لذا برای خواننده غیر عرب مشکل بود تا تشخیص دهد وزن و حرکت کلمه چگونه است. حتی برای کسانی که با زبان عربی آشنا بودند، دشوار بود تا بدانند شکل کلمه چگونه است؛ مثلاً مشخص نبود «اعلم» فعل امر است، یا فعل متکلم مضارع، یا اسم تفضیل، یا فعل ماضی از باب إفعال؛ لذا حمزه و کسائی آیه (قالَ أَعلَمُ أَنَّ اللّهَ عَلی کُلِّ شَی ءٍ قَدِیرٌ) (2) را به صیغه امر خوانده اند و دیگران به صیغه فعل مضارع متکلم.

4. نبودن الف در کلمات: یکی دیگر از عواملی که در قرائت مشکل می آفرید، نبودن الف در رسم الخط آن روز بود. خط عربی کوفی از خط سریانی نشأت گرفته است؛ در خط سریانی، نوشتن الف وسط کلمه مرسوم نبود، و آن را اسقاط می کردند و چون قرآن در ابتدا با خط کوفی نگاشته می شد، الف های وسط کلمه مانند «سماوات» را نمی نوشتند (به این صورت: سموت). بعدها که علایم مشخصه ایجاد شد، الف را صرفاً با علامت الف کوچک در بالای کلمه مشخص می ساختند.

اسقاط «الف» وسط کلمه در بسیاری از موارد منشأ اختلاف قرائت گردید؛ مثلاً نافع، ابو عمرو و ابن کثیر (ما یَخدَعُونَ ) (3) را «و ما یخادِعُونَ» خوانده اند. (4)

1- (1) . بقره، آیه259.
2- (2) . بقره، آیه259.
3- (3) . بقره، آیه9.
4- (4) . علوم قرآنی، علامه معرفت.