مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 12

پیامبران الاهی باید به همراه دلیل و استدلال عقلی باشد که بتواند شالوده ایمان آنان قرار گیرد. از این رو نگرش قرآن به اعجاز، نگرشی معرفتی می باشد و به جای بیان اعجاز با واژه «معجزه» یا «خارق العاده» که فاقد ارزش معرفتی و الهی است، از واژه های جایگزینی «که در زبان عرب به نحو شایسته از عهده آن برآمده اند» ذکر کرده است.(1)

مفهوم «معجزه» در قرآن با الفاظ مختلف دیگری نیز به کار رفته است که عبارتند از: آیه، بینه، برهان و سلطان. در ادامه به بررسی این واژه ها خواهیم پرداخت.

1- آیه و آیات

در تعریف آیه گفته اند: «الآیه هی العلامه الظاهره و حقیقه لکل شیء ظاهر، هو ملازم شیء لایظهر ظهوره»؛(2) علامت و نشانه روشن و ظاهر را «آیت» گویند و حقیقت آن بر هر چیزی ظاهر و آشکار است و همراه چیزی است که مبهم و پوشیده است و به وسیله آن ابهامش برطرف می شود.

قرآن کریم آفریده های مختلفی مانند زمین، آسمان و خواب را آیه و دلیل وجود آفریدگار برشمرده است.

وَ مِن آیاتِهِ خَلقُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ... ؛ (3) و از آیات او آفرینش آسمان ها و زمین است. وَ آیَهٌ لَهُمُ الأَرضُ... ؛ (4) زمین برای آنها آیتی است. وَ مِن آیاتِهِ مَنامُکُم... ؛ (5) و از نشانه های او خواب شماست.

1- (1) معجزه در قلمرو عقل و دین، ص 39.
2- (2) المفردات فی غریب القرآن؛ تحقیق محمد سید گیلانی، ص 33.
3- (3) روم، آیه 22.
4- (4) یس، آیه 33.
5- (5) روم، آیه 23.