مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 140

چیز است: فصاحت در الفاظ، بلاغت در معانی، زیبایی در نظم.(1) عده ای نیز وجه اعجاز قرآن را فقط نظم و هماهنگی الفاظ و آیات و سبک و اسلوب جدید آن می دانند.(2) به هر صورت اعجاز بیانی قرآن سه رکن دارد که به شرح زیر می باشند:

1- اعجاز در فصاحت

فصاحت در لغت به معنای ظهور، بیان و آشکار می باشد(3) و در اصطلاح کلامی است که فصیح، روان، مستعمل بوده و از حسن و زیبایی برخوردار باشد و کلام فصیح عبارتی است که واژگان آن علاوه بر فصاحت، هماهنگی و تناسب کامل با یکدیگر داشته و از هرگونه حروف و کلمات ثقیل، نامأنوس، بدآهنگ، ناموزون و همچنین تعبیرات رکیک، سبک، نفرت انگیز، گوش خراش، ناهماهنگ، پیچیده، گنگ و مبهم مصون باشد.(4) این معنا از فصاحت در بیشتر آیات قرآن قابل مشاهده است.

2- اعجاز در بلاغت

بلاغت در لغت به معنای رسیدن و انتها می باشد(5) و در اصطلاح بلاغت

1- (1) عبدالقاهر جرجانی، دلائل الاعجاز، ص 49 و 50 و امیر یحیی الزیدی العلوی، الطراز فی اسرار البلاغه و حقائق الاعجاز، ج 2، ص 411-409.
2- (2) ابوالقاسم راغب اصفهانی، مقدمه جامع التفاسیر، ص 109-104؛ تمهید الأوائل و تلخیص الدلائل، ص 177.
3- (3) المفردات غریب القرآن، ص 380.
4- (4) سعدالدین تفتازانی، شرح مختصر، جزء اول، ص 12 به بعد.
5- (5) المفردات غریب القرآن، ص 60.