- پیش گفتار 1
- 1- مفهوم معجزه در لغت 5
- تعریف معجزه در لغت و اصطلاح 5
- 2- تعریف معجزه در اصطلاح متکلمان 7
- اشاره 11
- بررسی مفهوم معجزه در قرآن 11
- 1- آیه و آیات 12
- 2- بیّنه و بیّنات 15
- 3- سلطان 17
- 4- برهان 20
- تحلیل و بررسی 21
- تعریف معجزه با اصطلاح «خرق عادت» 24
- اشاره 24
- 1- کلمه «عادت» در لغت 25
- 2- «عادت» در اصطلاح 25
- 4- «خرق عادت» در اصطلاح اندیشمندان اسلامی 27
- 3- «خرق عادت» در لغت 27
- الف) اشاعره و خرق عادت 28
- 5- «خرق عادت» از دیدگاه متقدمان 28
- ب) مبانی کلامی معتزله در باب خرق عادت 29
- بررسی دیدگاه نواندیشان 40
- اشاره 40
- 2- تقریر جدید نظریه حکما 41
- 1- تفسیر طبیعت گرایانه از حکایت های معجزه آمیز قرآن 41
- نارسایی تعریف معجزه به «خرق عادت» 48
- بررسی اشکالات بر خرق عادت 51
- پاسخ شبهه ممتنع بودن خرق عادت 53
- خلاصه و داوری 57
- 1- «تحدّی» در لغت 59
- تحلیل کاربرد قید «تحدّی» در تعریف معجزه 59
- 2- «تحدّی» در اصطلاح متکلّمان 60
- تحلیل کاربرد قید «تقارن زمانی معجزه با تحدّی» 67
- نتیجه گیری 68
- تطبیق خرق عادت بر قرآن 70
- بررسی و نقد ادله منکران خارق العاده بودن قرآن 73
- تطبیق هماوردطلبی (تحدّی) بر قرآن 78
- تحدی قرآن از دیدگاه اهل کلام 79
- تحدّی فراتر از فصاحت و بلاغت 85
- استدلال علامه طباطبایی برای عمومیت تحدی آیه 13 سوره هود 88
- نقد و بررسی دیدگاه ها درباره تحدّی 90
- دیدگاه علامه طباطبایی (رحمه الله) 95
- تطبیق مبانی متکلمان در پاسخ به هماوردطلبی قرآن 100
- اثبات تواتر عدم معارضه با قرآن از منظر اهل کلام 105
- تجدد و استمرار اعجاز قرآن در همه زمان ها 107
- نتیجه گیری 109
- عدم معارضه با قرآن 111
- بررسی شبهه از بین بردن معارضات به دست مسلمانان 117
- بررسی شبهه توانایی اهل فصاحت و بلاغت برای معارضه 119
- بررسی صحت نسبت معارضه، به معارضان 121
- معارضه با قرآن پس از وفات پیامبر (صلی الله علیه و آله) 123
- اشاره 129
- 1- نویسنده حسن الایجاز فی ابطال الاعجاز 129
- معارضه در عصر حاضر 129
- 2- معارضه با قرآن در شبکه اینترنت 131
- سوره جعلی «ایمان» 133
- مقایسه آیات قرآن و سوره ساختگی ایمان 134
- نتیجه گیری 136
- اشاره 138
- اشاره 139
- فصاحت و بلاغت قرآن 139
- 1- اعجاز در فصاحت 140
- 2- اعجاز در بلاغت 140
- 3- اسلوب بدیع قرآن 142
- اشاره 144
- 1- اخبار گذشتگان 144
- 3- اخبار از آینده 147
- اشاره 149
- اشاره 149
- عدم اختلاف در قرآن 149
- 2- ابعاد عدم اختلاف در قرآن 149
- 1- تحدی به عدم اختلاف 149
- ب) عدم اختلاف در معارف 152
- 3- عدم اختلاف در قرآن، دلیلی بر خرق عادت بودن آن 153
- جامعیت معارف قرآن 154
- اُمّی بودن آورنده قرآن 158
- اعجاز علمی قرآن 162
- پایه گذاران هیئت جدید 163
- قرآن و زندگی در کرات دیگر 166
- نظم علمی در ساختمان قرآن 167
- اعجاز عددی قرآن 170
- بررسی نظریه «صرفه» از دیدگاه متکلمان 173
- نقد نظریه صرفه 176
- نتیجه گیری 177
ساختار جمله به هم می ریزد و زیبایی را از دست می دهد. البته فصاحت و بلاغت همه آیات قرآن یکسان نیست؛ بلکه در بعضی آیات، در درجه اعلای فصاحت بیان شده اند: مانندِ وَ قِیلَ یا أَرضُ ابلَعِی ماءَکِ وَ یا سَماءُ أَقلِعِی وَ غِیضَ الماءُ وَ قُضِیَ الأَمرُ... ؛ (1) و گفته شد: ای زمین، آبت را فرو بر! و ای آسمان، خودداری کن! و آب فرو نشست و کار پایان یافت.
به هرحال یکی از بارزترین وجوه اعجاز قرآن، فصاحت و بلاغت و نظم بی بدیل آن است. بیشتر متکلمان فصاحت و بلاغت در آیات قرآن را در بالاترین درجه آن می دانند.(2)
1- (1) هود، آیه 44.
2- (2) در صفحه 28 شرح مقاصد، آمده است که قرآن در عالی ترین طبقه از فصاحت و بلاغت قرار دارد و در صفحه 459 المنقذ من التقلید آمده: یکی از جهات اعجاز قرآن فصاحت مفرط آن است. در شرح مواقف، ص 269، آمده: قرآن در اعلی درجه بلاغت ثابت است، چون هر که تتبع کند، همه فنون بلاغت را در آن می یابد. و در اقتصاد شیخ طوسی، همان، ص 279، آمده: قرآن دارای فصاحت مفرط و نظمی است که در کلام عرب مثل آن وجود ندارد. بعضی ها فصاحت در آیات قرآن را، بر دو نوع می دانند: (اعلی و پایین تر از آن. اما در مدّرس الافضل، در اشکال بر انقسام فصاحت و بلاغت و اعلی دانستن فصاحت و بلاغت بعد از بیان مطالبی در آن مورد،) آمده، «(اذ المناسب) الطرف (ان یوخذ ذالک) ای الطرف طرفاً (حقیقیاً کالنهایه) والنقط التی هی الخط، وقد ثبت فی محله ان النقطه غیر قابله للانقسام، فعلیه یکون الطرف الاعلی غیر قابل للانقسام، فکیف یمکن جعله قسمین و جعل ما یقرب منه قسما ثانیاً. و الحاصل ان المناسب للفظه الطرف ان یوخذ الطرف، طراً حقیقیاً و واحد شخصیاً، و هو ما ینتهی الیه بلاغت الکلام و یصل اول درجه الاعجاز، و الطرف الاعلی بهذا المعنی الواصل اول درجه الاعجاز شیء واحد و جزئی حقیقی لایصدق علی کثیرین فلا یشمل کلاماً یقرب من هذا الدرجه، لان ما یقرب من هذا الدرجه لیس اعلی بل هو علی، فکیف ممکن جعله قسماً من الاعلی مع کون الاعلی واحداً شخصیاً و جزئیاً غیر صادق علی کثیرین. (او) یوخذ معنی لفظ الطرف واحدا (نوعیاً) ای واحداً بالنوع (کالاعجاز) ای یراد با الطرف الاعلی مطابق ماکان معجزاً، سواء کان فی اول درجه الاعجاز او فوق ذالک، و الوحده النوعیه انما تحصل بالاعجاز، و من المعلوم ان الطرف الاعلی بهذا المعنی النوعی ایضاً لایشمل کلاماً یقرب من حد الاعجاز، لانه لیس من افراد هذا النوع، اذ افراده ما کان فی اول درجه الاعجاز فما فوق و ذالک لیس الکلام لیس کذالک و ذالک اوضح». المدّرس الافضل؛ ج 2، ص 119. خوانندگان را برای تفصیل مطالب در این خصوص ارجاع می دهیم به کتاب هایی که در این بخش تفصیلاً به بحث پرداخته اند خصوصاً کتاب مدّرس الافضل، جلد دوم، بحث فصاحت و بلاغت، که بسیار زیبا مطالب را بیان نموده اند.