مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 153

زیرا در آن صورت مطالب آن از نظر صحت، فساد، عمق و استحکام با هم تفاوتی عمیق پیدا می کرد.

3- عدم اختلاف در قرآن، دلیلی بر خرق عادت بودن آن

روحیات هر انسانی دائماً در تغییر است و قانون تکامل در شرایط عادی و در صورتی که وضعی استثنائی به وجود نیاید، انسان و روحیات و افکار او را هم در برمی گیرد و در نتیجه، با گذشت روز و ماه و سال، زبان، فکر و سخنان انسان ها نیز دگرگون می شود؛ مخصوصاً اگر کسی در برابر حوادث بزرگی قرار گرفته باشد؛ حوادثی که پایه یک انقلاب فکری، فرهنگی، اجتماعی، عقیدتی و سیاسی را پی ریزی کند. در چنین شرایطی انسان هر قدر هم بخواهد سخنان خود را یکسان و یکنواخت و بر مبنای افکار و اندیشه اوّلیه خود بهینه سازی کند، قادر نخواهد بود؛ به ویژه اگر درس نخوانده و پرورش نیافته باشد و در یک محیط کاملاً عقب افتاده باشد.

قرآن در مدت بیست وسه سال و براساس نیازمندی های تربیتی مردم و در شرایط کاملاً مختلف نازل شده و کتابی است که درباره موضوعاتی کاملاً گوناگون سخن می گوید و مانند کتاب های معمول که تنها یک بحث اجتماعی، سیاسی، فلسفی، حقوقی یا تاریخی را مطرح می کنند نیست؛ بلکه گاهی درباره توحید و اسرار آفرینش و گاهی درباره احکام، قوانین، آداب و سنن سخن می گوید، زمانی درباره امت های پیشین و سرگذشت تکان دهنده آنان و زمانی دیگر درقالب موعظه و نصایح و عبادات و رابطه بندگان با خدا سخن می گوید. با این حال، در سراسر آیات قرآن، از نظر ظاهر، مطالب،