- پیش گفتار 1
- تعریف معجزه در لغت و اصطلاح 5
- 1- مفهوم معجزه در لغت 5
- 2- تعریف معجزه در اصطلاح متکلمان 7
- اشاره 11
- بررسی مفهوم معجزه در قرآن 11
- 1- آیه و آیات 12
- 2- بیّنه و بیّنات 15
- 3- سلطان 17
- 4- برهان 20
- تحلیل و بررسی 21
- تعریف معجزه با اصطلاح «خرق عادت» 24
- اشاره 24
- 1- کلمه «عادت» در لغت 25
- 2- «عادت» در اصطلاح 25
- 4- «خرق عادت» در اصطلاح اندیشمندان اسلامی 27
- 3- «خرق عادت» در لغت 27
- الف) اشاعره و خرق عادت 28
- 5- «خرق عادت» از دیدگاه متقدمان 28
- ب) مبانی کلامی معتزله در باب خرق عادت 29
- بررسی دیدگاه نواندیشان 40
- اشاره 40
- 2- تقریر جدید نظریه حکما 41
- 1- تفسیر طبیعت گرایانه از حکایت های معجزه آمیز قرآن 41
- نارسایی تعریف معجزه به «خرق عادت» 48
- بررسی اشکالات بر خرق عادت 51
- پاسخ شبهه ممتنع بودن خرق عادت 53
- خلاصه و داوری 57
- تحلیل کاربرد قید «تحدّی» در تعریف معجزه 59
- 1- «تحدّی» در لغت 59
- 2- «تحدّی» در اصطلاح متکلّمان 60
- تحلیل کاربرد قید «تقارن زمانی معجزه با تحدّی» 67
- نتیجه گیری 68
- تطبیق خرق عادت بر قرآن 70
- بررسی و نقد ادله منکران خارق العاده بودن قرآن 73
- تطبیق هماوردطلبی (تحدّی) بر قرآن 78
- تحدی قرآن از دیدگاه اهل کلام 79
- تحدّی فراتر از فصاحت و بلاغت 85
- استدلال علامه طباطبایی برای عمومیت تحدی آیه 13 سوره هود 88
- نقد و بررسی دیدگاه ها درباره تحدّی 90
- دیدگاه علامه طباطبایی (رحمه الله) 95
- تطبیق مبانی متکلمان در پاسخ به هماوردطلبی قرآن 100
- اثبات تواتر عدم معارضه با قرآن از منظر اهل کلام 105
- تجدد و استمرار اعجاز قرآن در همه زمان ها 107
- نتیجه گیری 109
- عدم معارضه با قرآن 111
- بررسی شبهه از بین بردن معارضات به دست مسلمانان 117
- بررسی شبهه توانایی اهل فصاحت و بلاغت برای معارضه 119
- بررسی صحت نسبت معارضه، به معارضان 121
- معارضه با قرآن پس از وفات پیامبر (صلی الله علیه و آله) 123
- 1- نویسنده حسن الایجاز فی ابطال الاعجاز 129
- اشاره 129
- معارضه در عصر حاضر 129
- 2- معارضه با قرآن در شبکه اینترنت 131
- سوره جعلی «ایمان» 133
- مقایسه آیات قرآن و سوره ساختگی ایمان 134
- نتیجه گیری 136
- اشاره 138
- اشاره 139
- فصاحت و بلاغت قرآن 139
- 1- اعجاز در فصاحت 140
- 2- اعجاز در بلاغت 140
- 3- اسلوب بدیع قرآن 142
- اشاره 144
- 1- اخبار گذشتگان 144
- 3- اخبار از آینده 147
- اشاره 149
- اشاره 149
- 2- ابعاد عدم اختلاف در قرآن 149
- 1- تحدی به عدم اختلاف 149
- عدم اختلاف در قرآن 149
- ب) عدم اختلاف در معارف 152
- 3- عدم اختلاف در قرآن، دلیلی بر خرق عادت بودن آن 153
- جامعیت معارف قرآن 154
- اُمّی بودن آورنده قرآن 158
- اعجاز علمی قرآن 162
- پایه گذاران هیئت جدید 163
- قرآن و زندگی در کرات دیگر 166
- نظم علمی در ساختمان قرآن 167
- اعجاز عددی قرآن 170
- بررسی نظریه «صرفه» از دیدگاه متکلمان 173
- نقد نظریه صرفه 176
- نتیجه گیری 177
2- تحلیل مبانی کلامی اعجاز
تعریف معجزه با اصطلاح «خرق عادت»
اشاره
بیشتر متکلمان، معجزه را «فعل یا امری خارق العاده» تعریف کرده اند؛(1) هرچند بعضی آن را به «امری خلاف العاده»،(2) و برخی، به چیزی که سبب تعجب دیگران است(3) نیز تعریف کرده اند. متکلمان در بحث نبوت به این
1- (1) برای نمونه ر. ک: سعدالدین تفتازانی، شرح المقاصد، تحقیق عبدالرحمن عمیره، ج 4 و 5، جزء 5، ص 11؛ علی بن محمد جرجانی، التعریفات، تحقیق القاضی بن عبدالحکیم، ص 231؛ و نیز شرح المواقف، ج 4، جزء 8، ص 246؛ ابومنصور حسن بن یوسف حلی، شرح باب حادی عشر، شارح حلی فاضل مقداد کیوری، ص 47؛ ابوحامد بن محمد غزالی، الاقتصاد فی الاعتقاد، تحقیق دکتر ابراهیم جوبوقجی، ص 206؛ محمد بن محمد النعمان مفید، النکت الاعتقادیه، ص 28 و نصیرالدین طوسی، تلخیص المحصل؛ ص 350.
2- (2) «والمُعجزهُ فَعلٌ یظهر علی یدی مدّعِی النبوه بخلاف العاده مع زمانِ التکلیفِ موافقاً لدعواه و هو یُدعی الخلق لی معارضه و یتحداهم أن یأتوُا بِمِثلهِ فیعجزُوا عنه»؛ ابوالمظفر اسفراینی، التبصیر فی الدین، تحقیق کوثری، ص 156 و ابومنصور عبدالقاهربن طاهر بغدادی، اصول الدین، ص 107: «وان المعجزهَ أَمر یظهر بخلافِ العادهِ علی یدی مدعی النبوهِ مع تَحدیه قومه بها و مع عجزِ قومِهِ عن المعارضهِ مثلها علی وجه یدل علی صدقه فی زمان التکلیف».
3- (3) «عبقریهٌ مِن اعمالِ النبی (صلی الله علیه و آله) متی سطَع نُورُها علی ابصارِ الناظرینِ اورثت فیهِم دِهشهً تسوقهم إلی الاذقانٍ»؛ هبه الدین الحسینی شهرستانی، المعجزه الخالده؛ ص 5.