- پیش گفتار 1
- 1- مفهوم معجزه در لغت 5
- تعریف معجزه در لغت و اصطلاح 5
- 2- تعریف معجزه در اصطلاح متکلمان 7
- اشاره 11
- بررسی مفهوم معجزه در قرآن 11
- 1- آیه و آیات 12
- 2- بیّنه و بیّنات 15
- 3- سلطان 17
- 4- برهان 20
- تحلیل و بررسی 21
- تعریف معجزه با اصطلاح «خرق عادت» 24
- اشاره 24
- 2- «عادت» در اصطلاح 25
- 1- کلمه «عادت» در لغت 25
- 4- «خرق عادت» در اصطلاح اندیشمندان اسلامی 27
- 3- «خرق عادت» در لغت 27
- الف) اشاعره و خرق عادت 28
- 5- «خرق عادت» از دیدگاه متقدمان 28
- ب) مبانی کلامی معتزله در باب خرق عادت 29
- اشاره 40
- بررسی دیدگاه نواندیشان 40
- 2- تقریر جدید نظریه حکما 41
- 1- تفسیر طبیعت گرایانه از حکایت های معجزه آمیز قرآن 41
- نارسایی تعریف معجزه به «خرق عادت» 48
- بررسی اشکالات بر خرق عادت 51
- پاسخ شبهه ممتنع بودن خرق عادت 53
- خلاصه و داوری 57
- تحلیل کاربرد قید «تحدّی» در تعریف معجزه 59
- 1- «تحدّی» در لغت 59
- 2- «تحدّی» در اصطلاح متکلّمان 60
- تحلیل کاربرد قید «تقارن زمانی معجزه با تحدّی» 67
- نتیجه گیری 68
- تطبیق خرق عادت بر قرآن 70
- بررسی و نقد ادله منکران خارق العاده بودن قرآن 73
- تطبیق هماوردطلبی (تحدّی) بر قرآن 78
- تحدی قرآن از دیدگاه اهل کلام 79
- تحدّی فراتر از فصاحت و بلاغت 85
- استدلال علامه طباطبایی برای عمومیت تحدی آیه 13 سوره هود 88
- نقد و بررسی دیدگاه ها درباره تحدّی 90
- دیدگاه علامه طباطبایی (رحمه الله) 95
- تطبیق مبانی متکلمان در پاسخ به هماوردطلبی قرآن 100
- اثبات تواتر عدم معارضه با قرآن از منظر اهل کلام 105
- تجدد و استمرار اعجاز قرآن در همه زمان ها 107
- نتیجه گیری 109
- عدم معارضه با قرآن 111
- بررسی شبهه از بین بردن معارضات به دست مسلمانان 117
- بررسی شبهه توانایی اهل فصاحت و بلاغت برای معارضه 119
- بررسی صحت نسبت معارضه، به معارضان 121
- معارضه با قرآن پس از وفات پیامبر (صلی الله علیه و آله) 123
- اشاره 129
- 1- نویسنده حسن الایجاز فی ابطال الاعجاز 129
- معارضه در عصر حاضر 129
- 2- معارضه با قرآن در شبکه اینترنت 131
- سوره جعلی «ایمان» 133
- مقایسه آیات قرآن و سوره ساختگی ایمان 134
- نتیجه گیری 136
- اشاره 138
- فصاحت و بلاغت قرآن 139
- اشاره 139
- 2- اعجاز در بلاغت 140
- 1- اعجاز در فصاحت 140
- 3- اسلوب بدیع قرآن 142
- اشاره 144
- 1- اخبار گذشتگان 144
- 3- اخبار از آینده 147
- اشاره 149
- اشاره 149
- عدم اختلاف در قرآن 149
- 1- تحدی به عدم اختلاف 149
- 2- ابعاد عدم اختلاف در قرآن 149
- ب) عدم اختلاف در معارف 152
- 3- عدم اختلاف در قرآن، دلیلی بر خرق عادت بودن آن 153
- جامعیت معارف قرآن 154
- اُمّی بودن آورنده قرآن 158
- اعجاز علمی قرآن 162
- پایه گذاران هیئت جدید 163
- قرآن و زندگی در کرات دیگر 166
- نظم علمی در ساختمان قرآن 167
- اعجاز عددی قرآن 170
- بررسی نظریه «صرفه» از دیدگاه متکلمان 173
- نقد نظریه صرفه 176
- نتیجه گیری 177
آن و ناتوانی همه از پاسخ گویی به آن معلوم باشد و دیگر این که ظاهرالصلاح بوده و موصوف به امانتداری(1) و مقرون به صدق باشد.
1- (1) ابوالقاسم خویی، البیان فی تفسیر القرآن، ص 35 و 36 و محمدجواد بلاغی، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 29. مجاز در کاربرد معجزه: 1. هنگامی که واژه «معجزه» به معنای اصطلاحی «عمل خارق العاده» در نظر گرفته می شود، در معنای حقیقی و وصفی اسم فاعل به کار نمی رود؛ بلکه مقصود از آن، نفس فعل و سببی است که دیگران از انجام آن ناتوانند و پیامبران آنها را برای اثبات نبوت خود می آورند. به عبارت دیگر، در کاربرد اصطلاحی معجزه، معنای سببی معجزه - که در اصطلاح از آن به «تسمیه الشیء باسم مسببه» تعبیر می شود - منظور شده است. از همین رو، برخی تای معجزه را مانند تای «حقیقت» تای ناقله - یعنی نقل کننده معنای وصفی به اسمی - دانسته اند و برخی دیگر تاء را مانند تای «علاّمه»، تای مبالغه می دانند. «المعجزه مأخوذ من العجز المقابل للقدره و حقیقه الاعجاز اثبات العجز ثم استعیر لاظهاره ثم اسند مجازا الی ما هو سبب العجز و جعله اسما له، فالتاء للنقل الی الاسمیه کما فی الحقیقه. و قیل للمبالغه کما فی العلامه» (ر. ک: سعدالدین تفتازانی، شرح المقاصد؛ جزء 5، ص 11). به این معنا که شدت و نوع خارق العاده اعجاز، در سطح بالا و چشم گیری است، یا این که شخص معجزه کننده، توانایی انجام دادن معجزه های بسیاری را دارد (ر. ک محمد مرتضی الزبیدی، تاج العروس؛ ج 4، ص 49). بنابراین استعمال معجزه در اعمال خارق العاده، استعمال مجازی خواهد بود؛ 2. مجاز دومی که در کاربرد اعجاز وجود دارد، در معنای «عجز و ناتوان کردن دیگران» است؛ با این توضیح که عجز و ناتوانی، در صورتی صدق می کند که شخص، ابتدا از توان و عهده کاری برآید، سپس به وسیله مانع خارجی یا داخلی از انجام دادن آن ناتوان گردد. اما این معنا و شرط در معجزه اصطلاحی منتفی است؛ چون با توجه به تعریف ارائه شده، معجزه، عمل خارق العاده ای است که از توان و قدرت بشر به طور کلی خارج است؛ مثلاً زنده کردن مرده از روز ازل از توان بشر خارج بوده و چنین نیست که انسان روزی توانایی آن را داشته باشد، اما به وسیله مانعی - مثلاً پیامبر - از آن عاجز شده است. بنابراین، صدق عجز دیگران در مقابل معجزه و تحدی پیامبر، از باب «صدق سالبه به انتفای موضوع» است و معنای عجز در این جا «انتفای قدرت» است (ر. ک: ابی بکر محمد بن طیب باقلانی، البیان؛ ص 23 و قاضی عبدالجبار الاسد آبادی، المغنی؛ ج 15، ص 198).) مجاز سوم، در استناد افعال خارق العاده به پیامبران است که بنابر مکتب اشعری لازم می آید؛ زیرا آنان بر این باورند که نقش پیامبران در خلق و صدور معجزات، نقشی صوری است و در حقیقت، معجِز و خالق عجز، خود خداوند است. اما این مجاز بنابر مسلک امامیه، معتزله و حکما، که قائل به صدور معجزات از پیامبرانند، لازم نمی آید. (محمدحسن قدردان قراملکی، معجزه در قلمرو عقل و دین؛ ص 29-30).