دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 118

قطعیت یافته و به ظاهر و باطن، راهنمای انسان ها است. او را شیخ، پیشوا، هادی، مهدی، امام، خلیفه، قطب، صاحب الزمان، جام جهان نما، اکسیر اعظم، عبدالله و عندالله نیز نامیده اند. زمین در هیچ زمانی، از وجود او خالی نخواهد بود. فرشتگان به خاطر او در مقابل آدم سجده کردند و جملگی آدمیان، طفیل او هستند. او در یک کلام، ثمره جهان آفرینش و قطب الاقطاب است.(1)

اگرچه اصطلاح انسان کامل، در قرآن و روایات، دیده نشده، اما ریشه اصلی آن، مانند دیگر اصطلاحات عرفانی، به قرآن و روایات باز می گردد.

آیاتی چون «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَهَ عَلَی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسان»(2)،«وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی»(3)، «إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلیفَه»(4)؛ «لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمین»(5) و… از انسان نمونه الهی سخن می گویند که وجودش از عرش تا فرش گسترده شده است و از این رو، جنبه توأمان زمینی و آسمانی و نیز این جهانی و آن جهانی را برای او ثابت می کنند.

در روایات نیز اصطلاحات و عباراتی مانند «نور محمد صلی الله علیه و آله و سلم»، «عرض اعمال بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت علیهم السلام»، «کنت نبیّاً و آدم بین

1- مجموع این اوصاف و القاب از منابع زیر به دست آمده است: نسفی، الانسان الکامل، صص 5-4 ؛ جیلی، عبدالکریم، ا لانسان الکامل فی معرفه الاواخر و الاوایل، صص 208 – 206 و حسن زاده آملی، ا نسان کامل از دیدگاه نهج البلاغه، ص 66.
2- سورۀ احزاب، آیۀ 72.
3- سورۀ حجر، آیۀ 29.
4- سورۀ بقره، آیۀ 30.
5- سورۀ بقره، آیۀ 124.