دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 131

حال، نسبت در هر دو تعین، هم چنان علمی است و هنوز نوبت به تعینات خلقی (اشیاء خارجی) نرسیده است. به عبارت دیگر، تمام آن چه در تعین اول و ثانی می گذرد، در صقع ربوبی است که در این جا صفات منحاز و جدایند؛ ولی نه مانند قول به قدمای ثمانیه؛ بلکه امتیاز، نسبی است.(1)

پرسشی که در این جا مطرح می شود آن است که سرّ پیدایش تعین ثانی چیست؟

در پاسخ باید گفت که حلقه اتصال این دو مرحله، کمال ذاتی و کمال اسمائی است. کمال ذاتی به کمالی گفته می شود که حق تعالی آن را پیش از مطرح بودن غیری - چون شأن، تجلی و طرف اضافه - داراست. صفات عینی واجب، -مانند حیات، علم و…- از جمله این صفات است.

کمال اسمائی نیز عبارت است از کمالی که بعد از شأن، تجلی و … مطرح می شود. این کمالات، در واقع، همان صفات فعل -چون رازق، خالق و…- هستند؛ که چون فرع بر وجود می باشند، سزاوار است که حق تعالی، آنان را دارا باشد.

علم به این کمالات، همان تعین ثانی است و این تفاصیل و تعدد به حسب معلومات است؛ نه به حسب علم. این علم - آن گونه که مشائیان باور دارند- در ذات واجب، مرتسم نیست؛ بلکه ارتسام معلومات در تعین ثانی و در علم حق تعالی است.(2)

از آن جا که در بحث اسماء، امتیاز مطرح است و از طرفی، در تعین ثانی، معلومات، متعدد و ممتازند و هر یک صفت خاص خود را دارند، در این مقام، بحث اسماء(3) مطرح می شود و هر یک از اسماء در مقام های بعدی (تعینات

1- جامی، نقد النصوص، ص99.
2- ابن ترکه، تمهید القواعد، ص 145.
3- اسم عرفانی، عبارت است از «ذات مع صفه خاصه» ؛ یعنی یک صفت (اعتبار، اضافه اشراقیه) افزون بر ذات بیاید و یک تعین خاص ایجاد کند. (یزدان پناه، درس های عرفان نظری، ص 25)