دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 136

ربوبی به ما سوی است.(1)

پرسش و پاسخ

در پایان مبحث مراتب هستی شناسی عرفانی، پرسشی دیگر جای طرح و بررسی دارد که پاسخ به آن، چگونگی و چرایی پیدایش انسان را نیز پاسخ می گوید. آن پرسش این است که عالم کون و تعینات خلقی، چگونه و چرا از تعین ثانی به وجود آمدند؟

اگرچه پاسخ اجمالی این پرسش، از لابه لای سخنان پیشین، قابل دست یابی است؛ ولی برای تبیین مطلب، توضیحات بیش تری بیان می شود.

اسم عرفانی (= ذات به اضافه صفتی خاص)(2) که موجب ایجاد و مبدئیت است، در تعین ثانی به صورت گسترده موج می زند. می توان گفت که در حقیقت، تمامی تعینات خلقی از همین اسماء سرچشمه می گیرند؛ یعنی اسم خالق، رازق، رحیم و… دست به آفرینش، روزی رسانی و رحمت و … می زنند. از این رو، رحمت سابقه خداوند، اعیان ثابته را می آفریند؛ که این اعیان، با زبان استعداد، از اسماء و ذات، در خواست وجود می کنند.

برای نمونه، عین ثابت انسان، اقتضای وجود خارجی، اراده و عقل را دارد و آن ها را طلب می کند.

این خواهش ها و اقتضائات، ذاتی اعیان ثابته است؛ چرا که اعیان ثابته، غیر مجعول و در حقیقت، همان علم تفصیلی خداوند هستند؛ پس نیاز به جعل زاید بر ذات ندارند.(3)

حق سبحانه -که کمال اکمل و فیاض علی الاطلاق است- کمالات اسمایی را مشخص، و علت تحقق آن ها را فراهم می نماید و به همین سبب،

1-   آیینه پژوهش، انسان کامل از دیدگاه امام خمینی، سال دهم، شماره 58 ص64.
2- ابن ترکه، تمهید القواعد، ص119.
3- شرح فصوص الحکم قیصری، ص 418 به بعد و مصباح الانس، ص30 (رحلی).