دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 14

لطف، به اعتبار نحوه تأثیرگذاری و بهره مند سازی انسان ها، به دو نوع تقسیم می شود: لطف محصّل و لطف مقرّب؛ که لزوم وجود پیشوای الهی در هر عصر و به تبع آن، مبحث مهدویّت، از طریق هر دو نوع، قابل اثبات است.

لطف محصّل

اشاره

لطف محصّل، عبارت است از ایجاد برخی زمینه ها از سوی خداوند که تحقّق هدف و غرض خلقت و آفرینش، بر آن ها متوقّف است؛ به گونه ا ی که اگر خداوند، این امور را در حقّ بندگان انجام ندهد، کار آفرینش، لغو و بیهوده می شود.(1) برخی از مصادیق این نوع لطف، بیان تکالیف شرعی، توانمند ساختن انسان ها برای انجام دادن تکلیف، نصب و معرفی حافظ دین و… است(2) که در این معنا، لطف، محقِّق اصل تکلیف و طاعت است.(3)

ابواسحاق نوبختی، در مقام تعریف لطف محصّل می فرماید: «لطف محصّل، کاری است که خداوند، در حقّ مکلَّف انجام می دهد که ضرری برای مکلَّف ندارد؛ منتها اگر این کار انجام نمی شد، دیگر طاعتی محقق نمی گشت».(4)

پیش فرض های قاعده لطف محصّل

تمسک به این قاعده در رفع شبهات، در صورتی نتیجه بخش خواهد بود

1- برای آشنایی با تعاریف دیگر لطف محصل، رک: ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص 97؛ علامه حلی، الفین، ص 13 و ص89 و عبدالحسین لاری، المعارف السلمانیه، ص130.
2- سبحانی، الهیات، ج 2، ص 47 و طبرسی نوری، کفایه الموحدین، ج 1، صص 505 - 506.
3- سبحانی، الهیات، ج 1، ص 48 و طبرسی نوری، کفایه الموحدین، ج 1، ص 506.
4- نوبختی، الیاقوت فی علم الکلام، ص 55 و ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص 98.