دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 140

از یک جا نمودن این دو بیان عرفانی و برهانی، می توان مفهومی یقین بخش به دست آورد و آن این که هر موجودی در این جهان، غایتی دارد که برای رسیدن به آن، در حرکت می باشد. انسان نیز غایتی دارد که همانا رسیدن به سعادت و کمال نهایی است. در این بین، انسان کاملِ به فعلیت رسیده، غایت حرکت وجودی انسانی محسوب می شود. پس اقتضای آن ایجاد و حرکت، وجود انسان کامل می باشد.(1)

2. با توجه به این مطلب که هدف خداوند از آفرینش، مشاهدۀ تمامی اسماء و کمالات خود در آینۀ وجود انسان کامل است، آیا اسماء و کمالات او، پیش از آفرینش انسان کامل، مجهول و مخفی بوده است؟ در ثانی، خدایی که شاهد و مشهود است و خود را با تمام اسماء و کمالات، در آینه ذات خود مشاهده می کند، دیگر چه نیازی دارد که خود را در مظهر نیز مشاهده نماید؟

درپاسخ این پرسش باید به مفهوم جلاء و استجلاء توجه کرد؛ جلاء، خود را در خود دیدن است و استجلاء، خود را در غیر دیدن. ابن عربی سرّ وجود انسان کامل را استجلاء می داند و می فرماید: «صاحب کمال به کمالات خود علم دارد؛ ولی در آینه دیدن، لذت دیگری است. حال، اگر غیر به گونه ای باشد که هر آن چه در ناظر وجود دارد، نشان دهد، نهایت مقصود حاصل گشته است».(2)

توضیح این که، مشاهده خود در نفس خود، با مشاهده خود در مظهری که ممتاز از ظاهر است، یکسان نیست. وقتی که مظهر در خارج و حسّ، از ظاهر، ممتاز باشد و احکام مختص به خود را داشته باشد، صورتی که از خود در آن مشاهده می کند، صورتی است که مظهر، آن را با خصوصیات خود،