دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 147

از آن جا که برهان عقلیِِ اثباتِ مقام ولایت بر آفرینش برای انسان کامل و تحلیل آن، نیازمند بررسی چگونگی ریزش نظام هستی از مبدأ فیاض است، برای اقامۀ برهان، ناگزیر از بیان اجمالی مباحث بخش نخست هستیم.

گفته شد که حقیقت انسان کامل، همه حقایق (تعین اول، تعین ثانی، عالم عقل، عالم مثال و عالم ماده) را در خود گرد آورده است. او علی رغم آن که از اکوان (ما سوی الله) است، می تواند مقامات گوناگونی را در خود جای دهد و جامع جهت حقّانی و الهی باشد. سرّ اشرفیت، خلافت و ولایت او نیز در همین دوسویه بودنش است. لذا انسان کامل، واسطه فیوضات الهی و مواهب ربوبی به ما سوی الله و نیز مایه حفظ آفرینش است.(1)

جامی در این زمینه می گوید: «حق سبحانه و تعالی در آینه دل انسان کامل- که خلیفه او است- تجلی می کند و عکس انوار تجلیات از آینه دل انسان کامل بر عالم، فایض می گردد. تا این کامل در عالم باقی است و تجلیات ذاتیه و رحمت رحمانیه و رحیمیه را به واسطه اسماء و صفاتی که موجودات عالم، مظاهر و محل استوای آن ها است، از حق استمداد می کند، عالم به این استمداد و فیضان تجلیات، محفوظ می ماند».(2)

این برهان عرشی، در لسان روایات و سخنان اهل فن، به خوبی، در قالب فرشی تمثیل شده است. برای مثال، امیر بیان علیه السلام می فرمایند: «جایگاه من نسبت به خلافت، مانند جایگاه قطب (محور) نسبت به آسیاب است».(3)

1- رک: جامی، نقد فصوص، 30؛ قونوی، مصباح الانس، ص 98 و آینه پژوهش، انسان کامل از دیدگاه امام خمینی، سال دهم، شماره 58، ص 64.
2- جامی، نقد النصوص، ص 89. (به نقل از: خردنامه، مسلسل 40، ص 79)
3- نهج البلاغه، خطبه شقشقیه.