دلایل عقلی و نقلی امامت و مهدویت صفحه 15

که پیش فرض هایی برای طرفین موجود باشد تا این قاعده بر اساس آن ها مطرح شود. باید توجه داشت که این پیش فر ض ها، اگرچه در این قاعده، مسلّم محسوب می شوند؛ اما هر کدام در جای خود، با براهین متقن، اثبات شده اند.

1. اعتقاد به وجود خداوند و وحدانیّت او: اساساً در صورت عدم پذیرش این مسأله، نوبت به اثبات تکلیف و بعثت نمی رسد. بدیهی است که این موضوع، مورد اتفاق تمامی مذاهب اسلامی است.

2. اعتقاد به حکمت خداوند و هدف مندی جهان خلقت: اصل این موضوع و به تبع آن، حتمیت ارسال رسل از سوی خداوند به جهت تکامل انسان ها، مورد قبول اکثر مذاهب کلامی، حتّی بزرگان اشاعره است(1)؛ اگرچه ایشان معتقدند که با فرض عدم انجام این امور، کار قبیحی از خداوند صادر نشده است.(2)

به اعتقاد ایشان، انجام دادن لطف از سوی خداوند، حتمی و لازم نیست و عقل ناقص انسانی هیچ گاه حق ندارد که بر خداوند حکم کند و انجام کاری را برای او واجب بداند. با این حال، در پی جوابی منطقی -که از مبانی مورد قبول خود آن ها استفاده شده است- آنان نیز چاره ای جز پذیرش کامل این پیش فرض ندارند.

جواب آنان این است که در این بحث، «وجوب» و «باید» از نوع «وجوب فقهی» نیست؛ تا برای خداوند، تکلیف قائل شده باشیم و عقل ما، حاکم و خدای سبحان، محکوم شده باشد؛ بلکه از نوع «وجوب فلسفی» و هستی شناسانه است؛ یعنی «وجوب عنه» است و نه «وجوب علیه»؛ چرا که این وجوب از ناحیه خود خداوند بر خودش مقرر گشته است- چنان چه در